ΧΑΪΔΑΡΙ ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ Κ.ΦΩΤΕΙΝΑΚΗ ΧΑΪΔΑΡΙ - ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ -Σ_compre | Seite 138

Ï Ãåþñãéïò Äñïóßíçò ðåñéãñÜöåé ôï “êôÞìá ×áúäÜñé”
ìÝóá áðü ôçí áëëçëïãñáößá ôïõ Íéêüëáïõ ÍÜæïõ
“Ô
Íéêüëáïò Ãýæçò. ¢ðïøç ôçò ÁèÞíáò áðü ôï ×áúäÜñé, 1895.
ÓåðôÝìâñéïò 1895 (ãñÜöåé åðéóêåðôüìåíïò ôçí ÁèÞíá óôç óýæõãü ôïõ ¢ñôåìé, ç ïðïßá Ý÷åé ðáñáìåßíåé óôï Ìüíá÷ï· ôï “êôÞìá ×áúäÜñé” äåí
áíÞêåé ðëÝïí óôçí ïéêïãÝíåéá ÍÜæïõ)
“... ¼óïí åðëçóéÜæáìåí ðñïò ôï ×áúäÜñé, ôüóïí êáé Ýóôáæå ç êáñäéÜ ìïõ, ùò åðß ôÝëïõò åðëçììýñéóáí ôá äÜêñõá, åöèÜóáìåí, Ýâëåðá
ðáíôïý ôïí ÍÜæïí åìðñüò, ðëçóßïí ìïõ, Ýâëåðá ôïõò ãïíåßò ìïõ éóôáìÝíïõò Ýîùèåí ôïõ êÞðïõ ôçí þñá üôáí åãþ Íõìößïò ôïõò
áðï÷áéñÝôçóá äéá ðáíôüò. Äåí ãñÜöïíôáé ôé çóèÜíèçí óõëëïãéæüìåíïò ôá üíåéñá åêåßíá êáé ôçí ôý÷çí üëùí çìþí êáé ôçí ôïõ êôÞìáôïò.
Ùñáßá, ùñáéïôÜôç ç öýóéò, ãëõêÞôáôïí ôï ìÝñïò áõôü. ÅðåóêÝöèçìåí ôï êôÞìá, åßäá ôçí ìåãÜëçí áêáêßáí, ôçí ïðïßáí åéò ôïí ãÜìïí
ìáò åöõôåýóáìåí, åßäá üëá, Üëëá ìåãáëýôåñá, Üëëá åñçìùìÝíá. Ìáôáéüôçò. ¸öõãá óõãêéíçìÝíïò êáé åöèÜóáìåí åéò Äáöíß. Åßäáìåí ôá
åðéóêåõáæüìåíá ìùóáúêÜ åéò ôçí åêêëçóßáí êáé ìåô´ üëßãïí áíá÷ùñÞóáìåí äéá ôçí èÜëáóóáí ôçò Åëåõóßíïò...”
5 Íïåìâñßïõ 1895 (ãñÜöåé áðü ôçí ÁèÞíá óôç ãõíáßêá ôïõ ¢ñôåìé)
“...Åðáíåßäáìåí ôá éåñÜ áõôÜ ìÝñç ôïõ ×áúäáñßïõ. ÅðÞãáìåí åéò ôïí ¢ãéïí Ãåþñãéïí. Åäþ åóõãêéíÞèçí åê íÝïõ. Ôá ðÜíôá åßíáé
åãêáôáëåëåéììÝíá. Ôï ìéêñü êëáäß, ùò êáé ôï ìéêñü óôåöÜíé, åê ôùí áìáñÜíôùí, ôï ïðïßïí ç ¢ñôåìßò ìïõ Ýðëåîå êáé åêñÝìáóå äéá ìéáò
ìáâéÜò ôáéíßáò åõñßóêåôáé, ìåôÜ ðáñÝëåõóéí 18 ÷ñüíùí, åðß ôçò åéêüíáò ôïõ Áãßïõ Ãåùñãßïõ, üðùò åôïðïèåôÞèç ðáñ´ áõôÞò ôçí ðáñáìïíÞí
ôùí ãÜìùí ìáò... “
Éïýíéïò 1897 (áðü ôï Ìüíá÷ï óôçí êïõíéÜäá ôïõ Ïõñáíßá)
“...Ç ìüíç ìïõ åõ÷Þ èá Þôï, áí ðïôÝ äõíçèþ, íá îåêïõñáóôþ. Áíáðáýóåùò Ý÷ù ìåãßóôçí áíÜãêçí åéò ìÝñïò Þóõ÷ïí êáé ùñáßïí. ÐïëëÜêéò
ìïõ Ýñ÷åôáé åêåßíç ç ðáñáäåßóéïò ðáñáëßá ôïõ Äáöíßïõ, (ðñïöáíþò åííïåß ôïí ÓêáñáìáãêÜ), üðïõ Þìåèá óõ, ï Ëåöôò êáé åãþ. Ôïéáýôçí
çóõ÷ßáí áí åéò ôçí æùÞí ìïõ áîéùèþ!...”
12 Áõãïýóôïõ 1898 (óôçí Ïõñáíßá)
“... ÈõìÜóáé, âñå Ïõñáíßá, åêåßíçí ôçí ðáñáëßá ôïõ Äáöíßïõ... Ôé ùñáßá çìÝñá, üôáí áð´ åêåß åâëÝðáìåí ôïí íáüí ôçò ÄÞìçôñïò áðÝíáíôé åéò
ôçí Åëåõóßíá...”
29 Áõãïýóôïõ 1900 (óôçí Ïõñáíßá - ï æùãñÜöïò åßíáé óïâáñÜ Üññùóôïò)
“...Ïõñáíßôóá, óå ðáñáêáëþ ôï ãñÜììá ôïýôï íá ôï äéáâÜóçò åéò ô´ áäÝëöéá óïõ, ùò êáé åéò ô´ áäÝëöéá ìïõ. Íá ôïõò åßðçò... ¼ôé Ý÷ù
íïóôáëãßáí êáé üôé åßìáé âÝâáéïò üôé, åÜí çìðïñïýóá íá Ýëèù áõôïý êáé íá õðÜãùìåí üëïé ìáæý åéò Ýíá áêñïãéÜëé, üðùò åêåßíï ôï ôïõ
Äáöíßïõ ðïõ Þìåèá ìáæß, êáé øáñåýóùìåí Þ, ðéï óßãïõñï, áãïñÜóùìåí ìðáñìðïýíéá êáé êáèÞóùìåí üëïé åéò Ýíá ôñáðÝæé, ìå ñåôóéíÜôï êáé
ëïéðÜ, üôé èá åãéíüìïõí äéá ïëßãáò þñáò õãéÞò. Åßèå...”
O Íéêüëáïò Ãýæçò äõóôõ÷þò äåí ôá êáôÜöåñå íá “õðÜãåé åéò ôï áêñïãéÜëé ôïõ Äáöíßïõ, íá øáñåýóåé Þ í´ áãïñÜóåé ìðáñìðïýíéá,
êáé íá ðéåé ñåôóéíÜôï”, Ýöõãå ëßãïõò ìÞíåò áñãüôåñá, óôéò 17 Éáíïõáñßïõ 1901.
Ôá áðïóðÜóìáôá ðåñéëáìâÜíïíôáé óôï âéâëßï, “ÅÐÉÓÔÏËÁÉ ÔÏÕ ÍÉÊÏËÁÏÕ ÃÕÆÇ” äçìïóéåýôçêáí ôï 1953 áðü ôéò åêäüóåéò
“ÅÊËÏÃÇÓ” êáé ôçí åðéìÝëåéá ôïõò åß÷áí ï Áêáäçìáúêüò Ãåþñãéïò Äñïóßíçò ìÝ÷ñé ôï 1939 êáé óôç óõíÝ÷åéá, ï ËÜìðñïò Ã.
ÊïñïìçëÜò. Óôçí ðáñáðÜíù ðáñïõóßáóç åðéäéþîáìå íá êñáôÞóïõìå ôçí ßäéá ãëþóóá ôïõ âéâëßïõ, áëëÜ ìå ìïíïôïíéêÞ ãñáöÞ.
136
ï êôÞìá ×áúäÜñé, üðïõ ç ïéêïãÝíåéá ÍÜæïõ äéÝìåíå ìÝñïò ôïõ
Ýôïõò, åß÷åí Ýêôáóéí ôñéþí ÷éëéÜäùí óôñåììÜôùí 1á äåîéÜ ôçò
ÉåñÜò Ïäïý 1â , ïëßãïí ðñï ôïõ Äáöíßïõ, êáé ðåñéåëÜìâáíå êáé ôïí ëüöïí
ôïõ ÐñïöÞôïõ Çëßá.
Åéò ôï ìÝóïí ôïõ êôÞìáôïò Þôï êÞðïò ôïé÷ïãõñéóìÝíïò êáé åíôüò
áõôïý ç ïéêßá Þ “ðýñãïò” ÍÜæïõ, ìå ôçí éóôïñéêÞí ôñáðåæáñßáí, åéò ôïõò
ôïß÷ïõò ôçò ïðïßáò ï Ãýæçò åæùãñÜöçóå ôáò ôÝóóáñáò þñáò ôïõ Ýôïõò.
Åéò ìéêñÜí áðüóôáóéí åõñßóêåôï ôï åêêëçóßäéïí ôïõ Áãßïõ Ãåùñãßïõ
ìå ôïé÷ïãñáößáò ôïõ Íéêçöüñïõ Ëýôñá. Åêåß áðåéêïíßæïíôï êáé ïé äýï
ìéêñïß Üããåëïé ôçò Ðáíáãßáò Óéîôßíáò ôïõ ÑáöáÞë ìå ôáò ìïñöÜò äýï
ôÝêíùí ôïõ ÍéêïëÜïõ ÍÜæïõ.
Ï êÞðïò Þôï ðïëý ðåñéðïéçìÝíïò êáé ðåñéåß÷å äÝíäñá ïðùñïöüñá
êáé åêëåêôÜ Üíèç. Ìéá ìåãÜëç äåîáìåíÞ åäÝ÷åôï ôï ôñå÷ïýìåíï íåñü.
¹ôï óêåðáóìÝíç êáé å÷ñçóßìåõåí ùò ôáñÜôóá. Äýï ìÜñìáñá ìå áñ÷éêÜ
øçößá ôùí óõæýãùí ÍÜæïõ Ð. Í. êáé Í. Í., Þóáí ôïðïèåôçìÝíá äåîéÜ
êáé áñéóôåñÜ.
Ôï ×áúäÜñé êáôÜ ôïõò ÷ñüíïõò åêåßíïõò åèåùñåßôï ðïëý
ìåìáêñõóìÝíïí ôùí Áèçíþí êáé äåí åêñßíåôï åîçóöáëéóìÝíïí áðü
ëçóôñéêÜò åðéäñïìÜò. Êáé ðñÜãìáôé Ýãéíå ôïéáýôç áðüðåéñá...
Ï Íéêüëáïò ÍÜæïò Þôïí áíáãêáóìÝíïò íá êáôåâáßíç äé´ åñãáóßáò
ôïõ êáè´ åêÜóôçí ðñùßáí åéò ôáò ÁèÞíáò åö´ áìÜîçò êáé åðáíÞñ÷åôï
ôçí åóðÝñáí. Ùëßãïí Ýîù ôïõ êôÞìáôïò õðÞñ÷å ðçãÜäé êáé ãýñù ôïõ
ìåãÜëá äÝíäñá. Áð´ åêåß åöáßíåôï ï äñüìïò ôùí Áèçíþí êáé ôá ðáéäéÜ
áíÝìåíáí íá äéáêñßíïõí ôçí Üìáîáí ìå ôïí åñ÷üìåíïí ðáôÝñá ôùí.
Áðü ôï ×áúäÜñé åðå÷åßñïõí åêäñïìÜò Ýöéððïé ìåôÜ ôçò óõæýãïõ ôïõ êáé
åéò ìßáí ôïýôùí óõíÝâç ôï åîÞò ùò äéçãåßôáé ï ßäéïò ðïëëÜ Ýôç êáôüðéí
åéò åðéóôïëÞí 2 ôïõ ðñïò ôçí êüñçí ôïõ ÁñôÝìéäá:
“Ç ìüíç åõ÷áñßóôçóéò Þí 3 åß÷åí Þôï íá éððåýç, ü÷é åí ôç ðüëåé, áëë´
åí ôç åîï÷Þ. Åíþ ëïéðüí åðåóôñÝöáìåí ìßáí åóðÝñáí áðü ôçí ëßìíçí
Êïõìïõíäïýñïõ 4 , åêñÜôçóåí ôïí ðñïðïñåõüìåíïí ôïõ éäéêïý ìïõ ßððïí
ôçò êáé ìïõ åßðå:
Åäþ Þôï ï äÞìïò ÊïñõäáëëÝùí. Ïé ¸ëëçíåò Þóáí ôÝëåéïé åéò üëá.
ÐñïçãïõìÝíùò åýñéóêáí ôá ýäáôá êáé áêïëïýèùò Ýêôéæáí ôáò ðüëåéò
ôùí. Åßíáé áäýíáôïí åäþ åéò ôï ×áúäÜñé íá ìçí õðÞñ÷áí õäñáãùãåßá
ôùí ÅëëÞíùí.
Êáé åíþ ôáýôá ìïé Ýëåãåí, ï ßððïò åêôýðá ôïí ðüäá ôïõ áäéáêüðùò
åðß ôïõ åäÜöïõò, êÜôùèé ôïõ ïðïßïõ Þôï ôï öñÝáñ ôïõ áãíþóôïõ ôüôå
õäñáãùãåßïõ.
Ðñïò ôéìÞí ëïéðüí ôïõ áíäñéêïý ðíåýìáôüò ôçò êáé ôçò áããåëéêÞò
øõ÷Þò ôçò èá ïíïìÜæåôáé ôï ýäùñ ôïõ ×áúäáñßïõ “¾äùñ ôçò
Ðçíåëüðçò.”
Åéò åí Üëëï ãñÜììá ôïõ 5 ðåñéãñÜöåé ôï Üíïéãìá áñ÷áßùí ôÜöùí, ïé
ïðïßïé åõñÝèçóáí åíôüò ôçò ðåñéï÷Þò ôïõ ×áúäáñßïõ 6 :
“Ùò óïé ðñïÝãñáøá, ôçí Ôñßôçí çíïßîáìåí ôïõò ôÜöïõò, ïßôéíåò Þóáí
äåõôÝñïõ ìåôÜ ×ñéóôüí áéþíïò ðåñßðïõ... Ìå óõíåêßíçóå ðïëý ï åõñåèåßò
åíôüò ôïõ ìáñìÜñéíïõ ôÜöïõ óêåëåôüò ìéáò ãõíáéêüò, Þôéò 1600 Ýôç
Ýìåéíåí áêßíçôïò åéò èÝóéí, åéò çí Ýèåóáí.
ÐÝñéî áõôÞò Þóáí ôá áããåßá ìå ôá äÜêñõá ôùí óõããåíþí êáé ôùí ößëùí
ôçò...”
Ôï Üíïéãìá ôùí ôÜöùí Ýãéíåí åðß ðáñïõóßá ôïõ ôüôå ðñùèõðïõñãïý
Êïõìïõíäïýñïõ, ôùí ÐñÝóâåùí ôçò Ãáëëßáò êáé ôçò Áããëßáò êáé ôïõ
äéåõèõíôïý ôçò ÃáëëéêÞò Áñ÷áéïëïãéêÞò Ó÷ïëÞò...
...Ç èÝá áðü ôï ×áúäÜñé ðñïò ôáò ÁèÞíáò êáé ôïí ïëüãõñÜ ôïõ
áéùíüâéïí åëáéþíá, ðõêíüôåñïí ôüôå êáé ðïëý åêôåôáìÝíïí áðü óÞìåñïí,
Þôï èáõìáóßá. Ï Íéêüëáïò ÍÜæïò êáé ôáò íýêôáò áêüìç äéÞñ÷åôï
áãñõðíþí õðü ôçí ãïçôåßáí ôïõ åîáéóßïõ ðåñéâÜëëïíôïò.
ÉåñÜ Ïäüò, óôéò áñ÷Ýò ôïõ 19 ïõ áéþíá.
Åéò ôçí êüñçí ôïõ ãñÜöåé 7 :
“Ç íõî åßíáé ìáýñç êáé áãñßá. Óöïäñüôáôïò âïññÜò âéÜæåé ôá äÝíäñá
íá äÝñíùíôáé êáé íá âñõ÷þíôáé. Ôá ðÝñéî ôïõ ðýñãïõ äÝíäñá áõîÜíïõí
ðïëý ôï óêüôïò.
ÅîÞëèá ôþñá ðñïò óôéãìÞí ôïõ äùìáôßïõ ìïõ äéá íá ðáñáôçñÞóù ôáò
óêçíïãñáößáò ôïõ ðáéæüìåíïõ áðüøå äñÜìáôïò. Ôïí ïõñáíüí êáëýðôïõí
íÝöç ìåëáíÜ, Üôéíá äéá÷ùñéæüìåíá áöÞíïõí ôáýôçí äñåðáíïåéäÞ
óåëÞíç. Ùñáßïí ôï ÷ñõóïýí äñÝðáíïí êáé áâëáâÝò, ìç ïìïéÜæïí ôï
ôçò öýóåùò, Þôéò áíáéóèÞôùò êáé áêÜìðôùò ôÝñðåôáé åéò ôï èåñßæåéí ôá
ðÜíôá...”
ÁðïóðÜóìáôá áðü ôï âéâëßï ôïõ Ãåþñãéïõ Äñïóßíç, “Ï Ãåþñãéïò ÍÜæïò
êáé ôï Ùäåßïí Áèçíþí”, ÅÓÔÉÁ, 1938.
Óçìåéþóåéò - ÄéåõêñéíÞóåéò.:
1. á) Ï Äñïóßíçò áíáöÝñåé üôé ç Ýêôáóç ôïõ êôÞìáôïò ×áúäÜñé Þôáí 3.000 óôñÝììáôá. Ùóôüóï ïé ðåñéóóüôåñåò
áíáöïñÝò óõãêëßíïõí óôçí Üðïøç üôé ç Ýêôáóç ôïõ êôÞìáôïò Þôáí äéðëÜóéá· äçëáäÞ 6.000 óôñÝììáôá. â) Ç
Ëåùöüñïò Áèçíþí äéáíïß÷ôçêå áñãüôåñá. Ãé´ áõôü óçìåßï ðñïóáíáôïëéóìïý åßíáé ç ðáëáéüôåñç ÉåñÜ Ïäüò.
2. ÅðéóôïëÞ óôéò 6 Éïõëßïõ 1882.
3. Ç ìçôÝñá ôçò ¢ñôåìéò, Ðçíåëüðç ÍÜæïõ.
4. Áñ÷áßïé Ñåéôïß.
5. ÐåñéãñÜöåé ï Íéêüëáïò ÍÜæïò.
6. 18 ÌáÀïõ 1878.
7. 5 Ìáúïõ 1877.
137