ΧΑΪΔΑΡΙ ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ Κ.ΦΩΤΕΙΝΑΚΗ ΧΑΪΔΑΡΙ - ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ -Σ_compre | 页面 136

ÐåñéãñáöÞ ôùí ôïé÷ïãñáöéþí ôïõ Íéêçöüñïõ Ëýôñá óôï
åêêëçóÜêé ôïõ Áãßïõ Ãåùñãßïõ áðü ôçí Íßíá Áèáíáóßïõ
(ÅËËÇÍÅÓ ÆÙÃÑÁÖÏÉ, ÌÅËÉÓÓÁ, 1973 êáé ÔÁ ÍÅÁ 2006,
óåë. 67-70):
“...×áñáêôçñéóôéêü ãéá ôá åíäéáöÝñïíôÜ ôïõ êáé ôéò
åðéäñÜóåéò ðïõ äÝ÷åôáé ôüôå Þôáí êáé ôï Ýñãï ðïõ ðáñïõóßáóå
óôçí Ðáãêüóìéá ¸êèåóç óôï Ðáñßóé ôï 1855, ìéá öïñçôÞ
åéêüíá ôçò ÐÁÍÁÃÉÁÓ ÔÇÓ ÐËÁÔÕÔÅÑÁÓ, áíôßãñáöï áðü
ôïé÷ïãñáößá ôïõ Ôéñò, óôç Ñþóéêç Åêêëçóßá óôçí ÁèÞíá.
Ç åéêüíá áõôÞ Ý÷åé ÷áèåß êáé ìáò åßíáé ãíùóôÞ óÞìåñá
ìïíÜ÷á áðü ðåñéãñáöÝò óå ðáëéüôåñá êåßìåíá. Óýìöùíá
ì´ áõôÝò, åéêïíéæüôáí ç Ðáíáãßá Ýíèñïíç “åðß ïëï÷ñýóïõ
åðéðÝäïõ”, æùãñáöéóìÝíç “äé´ åëáéï÷ñùìÜôùí”, êáé ìå
“üëïõò ôïõò êáíüíáò ôçò æùãñáöéêÞò êáôÜ ôå ôçí ïðôéêÞí,
ôçí óêéáãñáößáí, ôïí ÷ñùìáôéóìüí êáé ôïí åêêëçóéáóôéêüí
áñìüæïíôá ÷áñáêôÞñá... ÄçëáäÞ ôï Ýñãï óõíäýáæå óôïé÷åßá
áðü ôç âõæáíôéíÞ åéêïíïãñáößá êáé óôïé÷åßá áðü ôç âõæáíôéíÞ
áéóèçôéêÞ, üðùò ë. ÷. ôï ÷ñõóü öüíôï, ìå ôçí ôå÷íéêÞ
êáé ôéò áñ÷Ýò ôçò äõôéêÞò æùãñáöéêÞò (åëáéï÷ñþìáôá,
ðñïïðôéêÞ, öùôïóêßáóç êôë.). Åßíáé öáíåñü ëïéðüí üôé ï
Ëýôñáò áêïëïõèåß ôï ðáñÜäåéãìá ôïõ Âáõáñïý äáóêÜëïõ
ôïõ ðïõ, üðùò åßíáé ãíùóôü, ðñÝóâåõå ôçí áíáìüñöùóç
ôçò âõæáíôéíÞò áãéïãñáößáò ìå ôïõò êáíüíåò ôçò äõôéêÞò
æùãñáöéêÞò.
Óôï ßäéï ðíåýìá áíÞêïõí êáé ïé ôïé÷ïãñáößåò ôïõ Áãßïõ
Ãåùñãßïõ óôï ×áúäÜñé, ôçò ìéêñÞò åêêëçóßáò ðïõ Üëëïôå
âñéóêüôáí ìÝóá óôá êôÞìáôá ôïõ ðñïóôÜôç ôïõ Ãýæç, ÍéêïëÜïõ
ÍÜæïõ. ÌÜëéóôá áðü öéëïëïãéêÝò ðçãÝò ðëçñïöïñïýìáóôå
ðùò åäþ ï Ëýôñáò åñãÜóôçêå ìáæß ìå ôï ößëï ôïõ Ãýæç,
ðïõ öïéôïýóå êáé áõôüò óôï Ó÷ïëåßïí ôùí Ôå÷íþí áðü
ôï 1853. ¸ñãá ôïõ Ëýôñá åßíáé ïé äýï ôïé÷ïãñáößåò óôï
íüôéï êáé âüñåéï ôïß÷ï, ðïõ åéêïíßæïõí áíôßóôïé÷á ôïí
ÁÐÏÊÅÖÁËÉÓÌÏ ÔÏÕ ÉÙÁÍÍÏÕ ÔÏÕ ÐÑÏÄÑÏÌÏÕ êáé
ôïí ÁÃÉÏ ÃÅÙÑÃÉÏ ÅÖÉÐÐÏ íá êáôáôñïðþíåé ôï äñÜêïíôá.
ÓÞìåñá ùóôüóï, ç áñ÷éêÞ ìïñöÞ ôùí ôïé÷ïãñáöéþí Ý÷åé
óçìáíôéêÜ áëëïéùèåß áðü ôç öèïñÜ ôïõ ÷ñüíïõ êáé ôéò
åðéæùãñáößóåéò. Óôçí ôïé÷ïãñáößá ôïõ íüôéïõ ôïß÷ïõ, ðïõ
äéáôçñåßôáé êáëýôåñá, îå÷ùñßæåé êáëÜ æõãéóìÝíç ç óýíèåóç
ìå ìïñöÝò äõíáôÜ ðëáóìÝíåò, ôï äÞìéï äåîéÜ, ôïí ÉùÜííç
ãïíáôéóìÝíï óôï êÝíôñï êáé ôç Óáëþìç ìå ìéá èåñáðáéíßäá
áñéóôåñÜ. Õðïëåßììáôá áðü ðëïýóéá ÷ñþìáôá, êüêêéíá,
þ÷ñåò, êáöåôéÜ, äéáêñßíïíôáé áêüìá...”
“ÅÜí èá ãñÜøåôå ðïôÝ ôçí âéïãñáößá ìïõ, ìç ëçóìïíÞóåôå íá ãñÜøåôå üôé, åðéôÝëïõò, åãÞñáóá ïíåéñåõüìåíïò”
“Ôï ¢óôõ”, ÓåðôÝìâñéïò 1904
“ÅÐÉÓÔÏËÁÉ ÔÏÕ ÍÉÊÏËÁÏÕ ÃÕÆÇ”
Ï ìåãÜëïò æùãñÜöïò áíáðïëåß êáé ðåñéãñÜöåé ôï ×áúäÜñé
Ï
Íéêüëáïò Ãýæçò áãÜðçóå ôï êôÞìá ×áúäÜñé, ôï áíáðïëåß óôï Ìüíá÷ï êáé ôç íïóôáëãßá ôïõ áõôÞ ôçí
ðåñéãñÜöåé óôéò åðéóôïëÝò ôïõ ðïõ áíôáëëÜóóåé ìå ôïí ðåèåñü ôïõ Íéêüëáï ÍÜæï áëëÜ êáé ìå ôçí êïõíéÜäá
ôïõ Ïõñáíßá. Óáò ðáñïõóéÜóïõìå ïñéóìÝíá áðïóðÜóìáôá ôùí åðéóôïëþí ôïõ Íéêüëáïõ Ãýæç ðïõ áíáöÝñïíôáé óôï
×áúäÜñé.
10 Ìáñôßïõ 1875 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...Óáò åõ÷áñéóôþ äéá ôïõò ìåíåîÝäåò ôïõ ×áúäáñéïý...”
Ç Ðáíáãßá ÐëáôõôÝñá (óå Üñéóôç êáôÜóôáóç). Äåí ãíùñßæïõìå êáìßá ðåñéãñáöÞ ðïõ íá ìáñôõñÜåé üôé áõôÞ ç
ôïé÷ïãñáößá åßíáé ôïõ Ëýôñá. Ùóôüóï èá ðñÝðåé íá ëçöèåß õð´ üøéí á) üôé ôï èÝìá áõôü ï Ëýôñáò ôï Ý÷åé äïõëÝøåé
åðáíåéëçììÝíá (âëÝðå ðñïçãïýìåíç óåëßäá) â) ç óçìåßùóç ôïõ Ã. Äñïóßíç óôï âéâëßï ôïõ “Ãåþñãéïò ÍÜæïò & ôï
Ùäåßï Áèçíþí” (1938) óåë.12, ðïõ áíáöÝñåé üôé óôï åêêëçóÜêé “áðåéêïíßæïíôï êáé ïé äýï ìéêñïß Üããåëïé ôçò Ðáíáãßáò
Óéîôßíáò ôïõ ÑáöáÞë ìå ôáò ìïñöÜò äýï ôÝêíùí ôïõ ÍéêïëÜïõ ÍÜæïõ”.
29 Ìáñôßïõ 1876 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...ÅðåéäÞ Þñåóå ôçò ¢ñôåìéò (êüñç ôïõ ÍÜæïõ - äåí åß÷å áêüìá ðáíôñåõôåß ôïí Ãýæç) ôï óðçôéêü øùìß, ãñÜöù åéò ôï óðÞôé (óôïõò äéêïýò ôïõ)
íá ôçò êÜìïõí ìéá êïõëïýñá ôçí ËáìðñÞ ìå 4 áõãÜ êáé ôçí ðáñáêáëþ íá ôçí äå÷èÞ êáé íá ôçí öÜãç åéò ôï ×áúäÜñé åéò ôçí ôáñÜôóá...”
17 ÌáÀïõ 1876 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...ÐïéçôéêÞ Þôáí ç ðåñéãñáöÞ ôçò åóðÝñáò ôçò ðáñáìïíÞò ôïõ Áã. Ãåùñãßïõ, óåßò, ç ¢ñôåìéò, ç Ïõñáíßá (êüñåò ôïõ ÍÜæïõ) åéò ôï
åñçìïêëÞóé...”
24 Éáíïõáñßïõ 1877 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“... ËÝíå üôé ôá øÜñéá ôçò Óáëáìßíïò åßíáé ðïëý ìáñãéüëéêá êáé öïâïýìáé, üôáí åãõñßóáôå åéò ôï ×áúäÜñé, ìçí áðëþóáôå ôá áãêßóôñéá êáé ôá
äß÷ôõá óáò åéò ôá êïôüðïõëá...” (ðñïöáíþò áìöéâÜëëåé åÜí ðñÜãìáôé ï ÍÜæïò êáé ç ðáñÝá ôïõ øÜñåøáí êÜôé óçìáíôéêü óôç Óáëáìßíá)
10 Ïêôùâñßïõ 1877 (óôïí ðåèåñü ôïõ Íéêüëáï ÍÜæï - ï æùãñÜöïò Ý÷åé ðáíôñåõôåß ôçí ¢ñôåìé êáé æïýíå óôï Ìüíá÷ï)
“... ¸ëåãá åéò ôçí ¢ñôåìéí: “èá äçò ìåãÜëïí êüóìïí, ùñáßá ðñÜãìáôá êáé ìÝñç, åí üóù åßìåèá åäþ åéò ôïí âïññÜí, êáé åðß ôÝëïõò èá
óïõ áñÝóç êáëýôåñá”. Ìå äéáêüðôåé êáé ëÝãåé: “ºóùò ôï Ìüíá÷ïí”. “¼÷é”, ôçò ëÝãù, “èá óïõ áñÝóåé êáëýôåñá ôï ×áúäÜñé”. ÅãÝëáóå êáé ôï
ðáñåäÝ÷èç...”
7 Íïåìâñßïõ 1877 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...Êáôáãßíïìáé üóïí äýíáìáé äéá íá ôåëåéþóù ôçí ìåãÜëçí åéêüíá, Þôéò êáè´ åêÜóôç ìïõ ðñïîåíåß ðïëëïýò êáûìïýò. Áñíß øçôü èá êÜìù...
Êáé Üëëï Ýíá åéò ôçí ôáñÜôóá ôïõ ×áúäáñéïý, üôáí Ýëèïõìå åéò ôáò ÁèÞíáò..”
18 Óåðôåìâñßïõ 1978 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“... Ôï íÝïí ìïõ áôåëéÝ åßíáé ìåãÜëï êáé ùñáßïí, áðÝíáíôé äå Ý÷ù ìéáí ìåãÜëçí ðåäéÜäá... Åîåñ÷üìåíïò êáé åéóåñ÷üìåíïò åéò áõôü áðáíôþ
êáè´ ïäüí êïñõäáëïýò, ïé ïðïßïé ðåôþíôåò êåëáçäïýí ôï ãíùóôüí óáò êåëáäçìÜ ôùí. Ôé ùñáßïí ðïõ åßíáé! Åí ñéðÞ ïöèáëìïý ìå öÝñíåé åéò
×áúäÜñé Þ åéò ÖÜëçñïí êáé ìå êÜìíåé íá âëÝðù ôá ÁèÞíáò...”
6 Äåêåìâñßïõ 1878 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“... ÇìÝñá ôïõ Áãßïõ ÍéêïëÜïõ. Êáè’ üëçí ôçí çìÝñáí åéò êÜèå óôéãìÞí óÜò åóêåðôüìåèá êáé ìéëïýóáìå äé´ åóÜò. Ôþñá, Ýëåãå ç ¢ñôåìéò,
åßíáé ï ðáôÝñáò åéò ôï ×áúäÜñé êáé âåâáßùò åðÞñå êáé ëïõêïõìÜäåò äéá íá öÜãç êáé ï ðåñéâïëÜñçò ï Íéêüëáò...”
“...Âüñåéïò ôïß÷ïò, Ï ÁÃÉÏÓ ÃÅÙÑÃÉÏÓ ÅÖÉÐÐÏÓ íá
êáôáôñïðþíåé ôï äñÜêïíôá...”
¼ëåò ïé öùôïãñáößåò Ý÷ïõí ëçöèåß ôï 2002.
“...Íüôéïò ôïß÷ïò, Ï áðïêåöáëéóìüò ôïõ ÉùÜííïõ ôïõ
Ðñïäñüìïõ... îå÷ùñßæåé êáëÜ æõãéóìÝíç ç óýíèåóç ìå ìïñöÝò
äõíáôÜ ðëáóìÝíåò, ôï äÞìéï äåîéÜ, ôïí ÉùÜííç ãïíáôéóìÝíï óôï
êÝíôñï êáé ôç Óáëþìç ìå ìéá èåñáðáéíßäá áñéóôåñÜ...”
1 Éáíïõáñßïõ 1879 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...Ôï êëßìá ôùí Áèçíþí ðïëëÜêéò åíèõìïýìåèá äéÜ ôáò ðïëëÜò êáëëïíÜò ôïõ.. Çìåßò åßìåèá ðÜíôïôå ìáæß óáò êáé åéò ôáò ãíùóôÜò óáò
èÝóåéò, äçë. ×áúäÜñé, Äáöíß, åéò ôïõ Êïõìïõíäïýñïõ ôçí ëßìíçí... Åý÷ïìáé ðñÜãìáôé íá ìáò ïäçãÞóåôå ìå ôï áìÜîé óáò åéò áõôÜ ôá ôüóïí
ðïèçôÜ ìÝñç...”
7 ÌáÀïõ 1879 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...Åëðßæïìåí åéò ôï ×áúäÜñé íá åýñåôå ôçí çóõ÷ßáí óáò, Þôéò èá óáò êÜìç íá áíáêôÞóåôå ôáò äõíÜìåéò óáò êáé ðÜëéí...”
(Ï ÍÜæïò Ý÷åé ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá, ç êáôáóôñïöÞ ðëçóéÜæåé.)
15 Éïõëßïõ 1880 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...Ï íÝïò ïßêïò Ý÷åé ðïëëÜ ðñïôåñÞìáôá... Åäþ ôñáãïõäïýí ïé êïñõäáëïß üðùò êáé åéò ôï ×áúäÜñé...”
5 Áðñéëßïõ 1881 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...Áýñéïí åßíáé ç çìÝñá ôïõ ãÜìïõ ìáò... Åý÷ïìáé ôá÷Ýùò íá óõíåïñôÜóùìåí ôçí çìÝñá áõôÞí êáé íá îåêïõñáóèþìåí åéò ôï ×áúäÜñé...”
19 Ìáñôßïõ 1882 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“...×áßñù ðïëý üôé ï êáðíüò, ôïí ïðïßïí ìïõ óôåßëáôå, åßíáé ôïõ ×áúäáñßïõ. Ç êáûìÝíç ç ãç ìáò äßäåé ðëïýôïí, áñêåß íá ôçí óêáëßóùìåí
ìüíïí ìéá óðéèáìÞí...”
Ç ôå÷íéêÞ Ýêèåóç ôïõ Íßêïõ ÁëåõñÜ ôï 2003 ãéá óôÞñéîç ôïõ íáïý ìåôÜ ôï óåéóìü
äåí õëïðïéÞèçêå. ¸ãéíáí ìüíï êÜðïéåò åñãáóßåò êáëïðéóìïý.
134
Ôï ÔÝìðëï... ÕðÜñ÷ïõí ôñåéò ìáêñüóôåíåò öïñçôÝò
åéêüíåò Üãíùóôïõ åéêïíïãñÜöïõ (óôçí Üêñç äåîéÜ
äéáêñßíåôáé Ýíáò óùëÞíáò ðïõ óôçñßæåé ôçí ïñïöÞ )
22 Äåêåìâñßïõ 1886 (óôïí Íéêüëáï ÍÜæï)
“... Åíèõìïýìáé óõ÷íÜ ôçí áêáêßáí, ôçí ïðïßáí åöõôåýóáìåí åéò ×áúäÜñé áìÝóùò ìåôÜ ôïí ãÜìïí ìáò, ðñéí áíá÷ùñÞóùìåí áðü ôáò
ÁèÞíáò...”
135