ΧΑΪΔΑΡΙ ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ Κ.ΦΩΤΕΙΝΑΚΗ ΧΑΪΔΑΡΙ - ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ -Σ_compre | Page 126

Ôï “êôÞìá ×áúäÜñé” - ç ïéêïãÝíåéá ÍÜæïõ
êáé ï ðýñãïò ÐáëáôÜêé, “ÅÐÁÕËÉÓ ÈÙÍ”
Å
ðß ôçò Ëåùöüñïõ Áèçíþí, óôçí åßóïäï ôïõ ×áúäáñßïõ, óå ìéá ðåõêüöõôç ðåñéï÷Þ, âñßóêåôáé ï ðåñßöçìïò
ðýñãïò ÐáëáôÜêé, ôï êôßñéï “Íéêüëáïò Ãýæçò” êáé ôï êáöÝ “Éóôïñéêüí”, ôá ïðïßá êïóìïýí ôçí ðüëç êáé
óÞìåñá áíÞêïõí óôï ÄÞìï ×áúäáñßïõ. Ðþò åîåëß÷ôçêå ôï éäéïêôçóéáêü êáèåóôþò, ðïéïé Üíèñùðïé Ýæçóáí êáé
äçìéïýñãçóáí ó´ áõôüí ôïí ðáíÝìïñöï ôüðï åßíáé ìéá ùñáßá êáé åíäéáöÝñïõóá éóôïñßá· ðáñÜëëçëá üìùò åßíáé êáé
Ýíá äéäáêôéêü ðáñÜäåéãìá, ãéá ôï ðþò äéåêäéêïýíôáé ìåãÜëïé óôü÷ïé êáé ðþò äéáóöáëßæïíôáé ìåãÜëïé åëåýèåñïé ÷þñïé.
Ç åðéìïíÞ óôï óõãêåêñéìÝíï óôü÷ï, ç ìåèïäïëïãßá, ç äéåêäßêçóç ðïõ óõíäõÜæåôáé ìå ôïí áãþíá êáé ôçí áîéïðïßçóç
ôçò ôïðéêÞò éóôïñéêÞò êáé ðïëéôéóôéêÞò êëçñïíïìéÜò, êáèþò êáé ç ïìïèõìßá êáé ç óõíåñãáóßá ôùí ðïëéôéêþí êáé
êïéíùíéêþí äõíÜìåùí Ýóùóáí êáô´ áñ÷Þí áðü ôï ôóéìÝíôï ôï ÷þñï, ï ïðïßïò äåóìåýôçêå áñ÷éêÜ êáé óôç óõíÝ÷åéá
áðïêôÞèçêå áðü ôï ÄÞìï ×áúäáñßïõ. Áò îåôõëßãïõìå üìùò ôï êïõâÜñé ôçò éóôïñßáò ãéá íá äïýìå ðùò åðéôåý÷èçêå áõôÞ
ç êáôÜêôçóç.
Ô
ÐáëáôÜêé - Öèéíüðùñï
öùôïãñáößåò Ð. Êïóìßäçò
ï “êôÞìá ×áúäÜñé” áíÞêå óôçí éäéïêôçóßá ôïõ Íéêüëáïõ ÍÜæïõ· ï
Í. ÍÜæïò Þôáí Üíèñùðïò ôïõ åìðïñßïõ êáé åß÷å åðé÷åéñçìáôéêÝò
äñáóôçñéüôçôåò óôá ÌÝãáñá. Ôï “êôÞìá ×áúäÜñé” åß÷å Ýêôáóç 6.000
ðåñßðïõ óôñåììÜôùí êáé Ýöôáíå ìÝ÷ñé êáé ôïí ÐñïöÞôç Çëßá. Åêôüò
áðü ôïí ðýñãï ÐáëáôÜêé, õðÞñ÷áí êáé Üëëá êôßñéá, üðùò ïé óôÜâëïé, ïé
îåíþíåò ìå ôçí éóüãåéá ôñáðåæáñßá, ôï åêêëçóÜêé ôïõ Áãßïõ Ãåùñãßïõ
(áðÝíáíôé áðü ôï Óôñáôüðåäï êïíôÜ óôï íïóïêïìåßï Áôôéêüí), ëéïôñßâé,
ðçãÜäéá êôë.
Ï Áêáäçìáúêüò Ãåþñãéïò Äñïóßíçò óôï âéâëßï ôïõ ìå ôßôëï
“Ãåþñãéïò ÍÜæïò êáé ôï Ùäåßï Áèçíþí”, 1938, ðåñéãñÜöåé ôï “êôÞìá”:
“Ï êÞðïò Þôï ðïëý ðåñéðïéçìÝíïò êáé ðåñéåß÷å äÝíäñá ïðùñïöüñá
êáé åêëåêôÜ Üíèç... Ôï ×áúäÜñé êáôÜ ôïõò ÷ñüíïõò åêåßíïõò åèåùñåßôï
ðïëý ìåìáêñõóìÝíïí ôùí Áèçíþí êáé äåí åêñßíåôï åîçóöáëéóìÝíïí
áðü ëçóôñéêÜò åðéäñïìÜò...”
Ï ðýñãïò “ÐáëáôÜêé” åéêÜæåôáé üôé áíåãÝñèçêå ôìçìáôéêÜ óôéò áñ÷Ýò
ôïõ 19 ïõ áéþíá. ÏñéóìÝíïé åêôéìïýí üôé ï ðýñãïò ó÷åäéÜóôçêå áðü
ôïí áñ÷éôÝêôïíá ÊëåÜíèç, êÜðïéïé Üëëïé áðü ôïí ÃÜëëï Ãïõóôáýï
ÌðïõëáíæÝ. Ùóôüóï, õðÜñ÷åé ìéá éó÷õñÞ Üðïøç, ðïõ óõí ôù ÷ñüíù
ãßíåôáé êõñßáñ÷ç 1,2 , üôé ï ðýñãïò åß÷å ó÷åäéáóôåß Þ åß÷å áíáêáéíéóèåß óå
ìåãÜëç êëßìáêá áðü ôïí Ãåñìáíü áñ÷éôÝêôïíá ¸ñíåóô Ôóßëëåñ.
Ï Íéêüëáïò ÍÜæïò Þôáí Ýíáò öéëüôå÷íïò Üíèñùðïò áðü ôçí ÔÞíï, ï
ïðïßïò äéÝãíùóå Ýãêáéñá ôï ôáëÝíôï äýï ìåãÜëùí æùãñÜöùí ôçí ðåñßïäï
ðïõ Þôáí íÝïé êáé Üãíùóôïé· ôïõò óõíôïðßôåò ôïõ Íéêçöüñï Ëýôñá êáé
Íéêüëáï Ãýæç, ôïõò ïðïßïõò âïÞèçóå êáé óôÞñéîå çèéêÜ êáé ïéêïíïìéêÜ.
ËåðôïìÝñåéá J. A. Koupert, ×Üñôåò ôçò ÁôôéêÞò, 1878
Äéáêñßíåôáé ôï êôÞìá ×áúäÜñé êáé ï ðåñßâïëïò, êáèþò êáé ï ÐñïöÞôçò Çëßáò.
Ï Íéêçöüñïò Ëýôñáò æùãñÜöéóå ôïõëÜ÷éóôïí äýï åéêüíåò óôï
åêêëçóÜêé ôïõ Áãßïõ Ãåùñãßïõ êáé ï Íéêüëáïò Ãýæçò ôç óýíèåóç
“ôÝóóåñéò åðï÷Ýò” óôçí ôñáðåæáñßá ôùí îåíþíùí. Ï Íéêüëáïò Ãýæçò
ðáíôñåýôçêå ôçí ¢ñôåìé ÍÜæïõ, êüñç ôïý ÍéêïëÜïõ êáé áäåëöÞ ôïý
Ãåùñãßïõ (ÉäñõôÞ ôïõ Ùäåßïõ Áèçíþí). Ï ãÜìïò Ýãéíå óôï åêêëçóÜêé
ôïõ ¢ç Ãéþñãç.
Ôá Ýñãá ôïõ Íéêüëáïõ Ãýæç êáé ôïõ Íéêçöüñïõ Ëýôñá äéáóþèçêáí
óôï äéÜâá ôïõ ÷ñüíïõ, áëëÜ ïé äýï åéêüíåò ôïõ Ëýôñá ÷ñÞæïõí
óõíôÞñçóçò, ó÷åäüí äåí öáßíïíôáé ïé ðáñáóôÜóåéò.
Ï Íéêüëáïò ÍÜæïò ÷ñåïêüðçóå ôï 1886 êáé ôï “êôÞìá ×áúäÜñé”
ðÝñáóå áñãüôåñá óôá ÷Ýñéá ôïý Èùí, áõëéêïý ôïõ Ãåùñãßïõ Á´.
Óôá ÷ñüíéá ðïõ ôï êôÞìá ×áúäÜñé áíÞêå óôçí éäéïêôçóßá ôïý Èùí,
êáôáóêåõÜóôçêáí êáé ôïðïèåôÞèçêáí âüñåéá êáé äõôéêÜ ôïõ ðýñãïõ
ôÝóóåñá óéíôñéâÜíéá, ôá ïðïßá Þôáí êïìøïôå÷íÞìáôá ôçò ãëõðôéêÞò
ôÝ÷íçò. Ôá ôÝóóåñá áõôÜ ãëõðôÜ áðåéêüíéæáí óõíèÝóåéò ìå é÷èåßò
êáé öõôÜ, ðïõ æïýíå óôï õãñü óôïé÷åßï (ëßìíåò êáé ðïôÜìéá), êáèþò
êáé Ýíá ðáéäß (áãüñé) íá êñáôÜåé Ýíá øÜñé 3 . Ôá ôÝóóåñá ãëõðôÜ åßíáé
ðéèáíÜ Ýñãá ôïõ ÈùìÜ Èùìüðïõëïõ (1873 - 1937), ðïéçôÞ, ìïõóéêïý,
æùãñÜöïõ, áãéïãñÜöïõ, ãëýðôç, êáèçãçôÞ ôçò Ó÷ïëÞò Êáëþí Ôå÷íþí.
Åðß éäéïêôçóßáò Èùí ôïðïèåôÞèçêáí óôïí ðñïáýëéï ÷þñï äýï
ðñïôïìÝò öéëåëëÞíùí. Ç ðñïôïìÞ ôïõ ÃÜëëïõ ÊÜñïëïõ ÖáâéÝñïõ 4 êáé ç
ðñïôïìÞ ôïõ Ãáëëïåëâåôïý ÉùÜííç - ÃáâñéÞë ÅûíÜñäïõ 5 .
Ôï 1916 ôï ÐáëáôÜêé êáé ôï “êôÞìá ×áúäÜñé” áãïñÜæåôáé áðü ôïí ×éþôç
åöïðëéóôÞ Áíôþíç Ðáëçü.
Êùíóôáíôßíïò ÐáñèÝíçò, “ÐáëáôÜêé”
Áñ÷åßï ÃéÜííç ÉããëÝóç
Óçìåéþóåéò:
1. ÃéÜííçò ÉããëÝóçò (áñ÷éôÝêôùí, óõëëÝêôçò), óôçí õðü Ýêäïóç ìïíïãñáößá ôïõ ìå èÝìá ôï ÐáëáôÜêé êáé ôï “êôÞìá ×áúäÜñé”. Ç áíáêáßíéóç êáé óõíôÞñçóç ôïõ ðýñãïõ ôï 1986 âáóßóôçêå óôçí ðôõ÷éáêÞ åñãáóßá ôïõ Ã. ÉããëÝóç.
2. ÌÜñù Êáñäáìßôóç - ÁäÜìç (êáèçãÞôñéá Áñ÷éôåêôïíéêÞò óôï ÅÌÐ), “Åñíåóô Ôóßëåñ, Ç ôÝ÷íç ôïõ êëáóéêïý”, ÌÝëéóóá, 2006.
3. Ðåñéóóüôåñá ãéá ôá ãëõðôÜ óôï ÷þñï ÐáëáôÜêé (á) óôï âéâëßï ôçò Æ. Áíôùíïðïýëïõ “Ôá ãëõðôÜ ôçò ÁèÞíáò - Õðáßèñéá ÃëõðôéêÞ”, Ðïôáìüò, 2003. (â) óôï âéâëßï ôïõ ÃéÜííç ÉããëÝóç (óçìåßùóç 1).
4. ÊÜñïëïò ÖáâéÝñïò (Charles Favier). ÃÜëëïò áîéùìáôéêüò ôïõ ôáêôéêïý óôñáôïý, åß÷å ðÜñåé ìÝñïò óôçí ÌÜ÷ç ôïõ ×áúäáñßïõ ôï 1826, ìáæß ìå ôïí Ãåþñãéï ÊáñáúóêÜêç. Ç êåöáëÞ ôïõ ÖáâéÝñïõ åß÷å áöáéñåèåß áðü ôçí âÜóç ôçò
ðñïôïìÞò áðü ôïí ôåëåõôáßï éäéïêôÞôç ôïõ ðýñãïõ ÐáëáôÜêé. Áíáêáëýöôçêå ôï 2005 êáé áãïñÜóôçêå áðü ôïí ÄÞìï ×áúäáñßïõ Ýíáíôé 30.000 åõñþ.
5. ÉùÜííçò - ÃáâñéÞë ÅûíÜñäïò (Jean - Gabriel Eynard). Ãáëëïåëâåôüò ôñáðåæßôçò. Ãíþñéóå ôï 1814 ôïí Êáðïäßóôñéá óôçí ÂéÝííç. ÄéÝèåóå ôåñÜóôéá ðïóÜ ãéá ôçí åðáíÜóôáóç ôùí ÅëëÞíùí ôï 1821 êáé ðáñåíÝâç óôçí åõñùðáúêÞ
äéðëùìáôßá ãéá ôçí óôÞñéîç ôïõ áãþíá ôùí ÅëëÞíùí. ÌåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ Êáðïäßóôñéá óõíÝâáëå óôçí ßäñõóç ôçò ÅèíéêÞò ÔñÜðåæáò, ç ïðïßá ôïí áíáêÞñõîå åðßôéìï äéïéêçôÞ. Ôï 1842 áíôéìåôþðéóå ìå óèÝíïò ôéò õðåñâïëéêÝò
áðáéôÞóåéò ôùí ¢ããëùí ôñáðåæéôþí ãéá ôï äÜíåéü ôïõò ôïý 1832 ðñïò ôçí ÅëëÜäá êáé ðëÞñùóå ï ßäéïò ìéóü åêáôïììýñéï öñÜãêá ãéá íá ôïýò éêáíïðïéÞóåé. Ç ÅèíéêÞ ÔñÜðåæá ãéá íá ôïí ôéìÞóåé Ý÷åé ïíïìÜóåé ôï êôßñéï ðïõ óôåãÜæåé ôï
Ìïñöùôéêü ôçò “ºäñõìá ÅûíÜñäïõ”. Ç ðñïôïìÞ ðïõ åß÷å ôïðïèåôÞóåé ï Èþí, ðñïò ôéìÞí ôïõ öéëÝëëçíá ÅûíÜñäïõ, óôïí ðñïáýëéï ÷þñï êïíôÜ óôçí ðñïôïìÞ ôïõ ÖáâéÝñïõ, Ý÷åé åîáöáíéóôåß.
125