Αρχαία Ελληνικά Β΄ Λυκείου : Το άγνωστο κείμενο »
Κατηγορηματικός προσδιορισμός
Κατηγορηματικός λέγεται ο ομοιόπτωτος προσδιορισμός που εκφέρεται με επίθετο ή αναφορική μετοχή και αποδίδει τη στιγμή της ενέργειας του ρήματος στο ουσιαστικό που προσδιορίζει μια ιδιότητα στιγμιαία , μεταβλητή και παροδική ή που τονίζει με έμφαση το ουσιαστικό .
Το επίθετο συμφωνεί με το ουσιαστικό στο γένος , στον αριθμό και την πτώση και είναι άναρθρο ( δεν μπορεί έναρθρο επίθετο να είναι κατηγορηματικός προσδιορισμός ).
✓ Ὁ Ἀγησίλαος φαιδρῷ τῷ προσώπῳ ἐκέλευσε . || Ο Αγησίλαος έδωσε εντολή ( εκείνη τη στιγμή ) με χαρούμενο το πρόσωπο .
✓ Οἱ στρατιῶται κατέλαβον τάς πόλεις ἐρήμους . || Οι στρατιώτες κατέλαβαν τις πόλεις έρημες .
✓ Οἱ πολέμιοι ἐνέπρησαν τάς ναῦς ἐρήμους . || Οι εχθροί πυρπόλησαν τα πλοία ( που ήταν εκείνη τη στιγμή ) έρημα .
✓ Οἱ Ἀθηναῖοι ἐναυμάχησαν διεσπαρμέναις ταῖς ναυσί . || Οι Αθηναίοι έδωσαν ναυμαχία με τα πλοία τους διασκορπισμένα .
✓ Ἱππεύς τις προσήλαυνε καὶ μάλα ἰσχυρῶς ἱδρῶντι τῷ ἵππῳ || Κάποιος ιππέας πλησίασε καλπάζοντας με μεγάλη ταχύτητα και με το άλογό του λουσμένο στον ιδρώτα .
Ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται συνήθως οι λέξεις : πᾶς , ἅπας , ὅλος , ἄκρος , μέσος , ἔσχατος , μόνος , αὐτός , ἕκαστος , όταν δε συνοδεύονται από άρθρο .
✓ Πᾶσαν ὑμῖν τήν ἀλήθεια ἐρῶ . || Θα σας πω όλη την αλήθεια . ✓ Οὗτος ὅλην άδικεῖ τήν πόλιν . || Αυτός αδικεί όλη την πόλη .
✓ Ἡ καταδίκη ἦν κατά τόν ὁπλίτην ἕκαστον δύο μναῖ . || Η καταδίκη ήταν για τον κάθε έναν οπλίτη δύο μνες .
✓ Πάντες δὲ οἱ στρατιῶται τὰ ἐπιτήδεια ἐκ τῶν χωρίων ἐλάμβανον . || Όλοι οι στρατιώτες έπαιρναν από τα χωριά τα απαραίτητα τρόφιμα .
119