ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ
Είναι η λογοτεχνία ταξίδι ;
28
ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ
Ταξίδια στην καθημερινότητα γίνονται χιλιάδες . Τόσα που αν κανείς δει από μακριά τον γαλάζιο πλανήτη μας θα διακρίνει συνεχείς διαδρομές . Ταξίδια από πόλη σε πόλη , ταξίδια από χώρα σε χώρα , ταξίδια υπερατλαντικά . Τί συμβαίνει όμως με τα άλλα , που δε χρειάζονται ούτε αεροπλάνο , ούτε αυτοκίνητο , ούτε κανένα άλλο μεταφορικό μέσο ; Μιλάω για εκείνα που πραγματοποιούνται μέσα μας , διαβάζοντας λογοτεχνικά κείμενα . Δεν είναι άραγε και η φαντασία ταξίδι , ή η ονειροπόληση του συγγραφέα και του ποιητή , που μας παίρνουν κι εμάς από το χέρι , για να μας γνωρίσουν τον κόσμο τους ;
Διαβάζοντας ένα μυθιστόρημα , ένα διήγημα , μία νουβέλα και άλλα λογοτεχνικά κείμενα , ερχόμαστε ενώπιος ενωπίω με έναν κόσμο συγκεκριμένο που έχει κλείσει στις σελίδες του βιβλίου του ο εκάστοτε συγγραφέας . Ωστόσο , για τον κάθε αναγνώστη ο κόσμος αυτός είναι διαφορετικός , καθώς πλάθει εικόνες ταιριαστές μεν με τις λέξεις του βιβλίου , αντιπροσωπευτικές δε και της προσωπικής του φαντασίας . Έτσι , ο αναγνώστης μοιάζει με σκηνοθέτη στη δική του ξεχωριστή παράσταση ενός βιβλίου , της οποίας σεναριογράφος είναι φυσικά ο συγγραφέας .
Ο κάθε αναγνώστης δηλαδή χτίζει σιγά-σιγά με την καθοδήγηση του τελευταίου έναν καινούριο , δικό του κόσμο , ρεαλιστικό ή μη , στον οποίο ταξιδεύει , με κάθε λέξη , πρόταση και σελίδα του βιβλίου . Έτσι λοιπόν , αν μια ομάδα ανθρώπων διαβάσει ένα συγκεκριμένο διήγημα , όλοι θα καταλάβουν την πλοκή με παρόμοιο τρόπο , αλλά ο καθένας θα έχει δημιουργήσει τις δικές του εικόνες για τους ήρωες και τα τοπία και θα έχει βιώσει ένα ξεχωριστό ταξίδι .
Μερικές φορές , πάλι , το ταξίδι είναι « μυστικιστικό ». Ο αναγνώστης μέσα στις λέξεις ενός λογοτεχνικού κειμένου αναζητεί το κρυφό νόημά τους . Αυτό συμβαίνει , κυρίως , στην ποίηση και μάλιστα στα ποιήματα που είναι συμβολικά ή υπερρεαλιστικά . Άλλοτε , το μυστικό του ποιητή κρύβεται στη λυρική Εδέμ που δείχνουν οι λέξεις του .
Ο ποιητής με τις λέξεις που επιλέγει κεντρίζει τον συναισθηματικό κόσμο του αναγνώστη χωρίς να μεσολαβεί αναγκαστικά ο σχηματισμός κάποιας εικόνας , καθώς πίσω από την κάθε λέξη κρύβεται ένα νόημα που περιμένει τον καθένα από εμάς να το εξερευνήσει , βασιζόμενος στις προσωπικές του εμπειρίες και τις δικές του ιδιαίτερες προσλαμβάνουσες .
Παραδείγματος χάρη , ένας στίχος μπορεί να ξυπνήσει μέσα μας αναμνήσεις και σκέψεις που συνιστούν τις « εκλεκτές συγκινήσεις », για τις οποίες πολλοί έχουν κάνει λόγο . Τι σημαίνει άραγε για τον κάθε αναγνώστη ο στίχος « Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια » του Γιώργου Σεφέρη ; Ποια είναι η « ακριβή άνοιξη » και ποιο το « χελιδόνι » του Οδυσσέα Ελύτη στον συναισθηματικό κόσμο καθενός από εμάς ;
Με ένα βιβλίο , λοιπόν , στα χέρια , ας γυρίσουμε μία-μία τις σελίδες του , για να αρχίσει για τον καθένα μας ένα όμορφο και ξεχωριστό ταξίδι .
Παναγιώτης Παπανικολάου Α1