kültür tarihinin önemli bir bölümünü inşâ eden Hz. Mevlâna’ nın ailesi Horasan’ dan uçup Karaman’ a konmuştur. Olağanüstü bir fırsat ve şanstır ve kaderdir. Hz. İsa’ nın en önemli yakınları ve Hristiyan kültürünün iki önemli ismi St. Paul ve Aziz Barnabas Konya’ lı Yahudilerin zulmünden, taşlamasından kaçıp Derbe’ ye, Karaman’ a, Karaman halkının şefkatine ve insanlığına sığınmıştır. Tarihin çok önemli tespitlerinden biridir.
Tarih, Karaman’ a, Anadolu’ nun en zengin tarihi dokusunu lütfetmiştir. Türk Evi denilen ve mimarlık tarihinin önemli şubelerinden biri olan bu vâdide Karaman, mimarlık literatürüne girmeyi başarmış birkaç şanslı bölgeden biri olmuştur. Önemli bir fırsattır,( belki de bu artık ve maalesef kısmen kaçırılmış bir fırsattır)
Zamanın gidişatı içinde büyük ruhlar, hiçbir zaman rastgele veya tesadüfen hareket etmemişlerdir. Bahaüddin Veled ve ailesi gibi zamanın en iyi eğitimini almış, umur görmüş, iltifat görmüş, ehli keramet ve saraya yakın bir ailenin, saraydan kız almış bir ailenin, doğaçlama veya( spontane) bir kararla Belh’ ten kalkıp binlerce kilometreyi, gâh atla, gâh deveyle, gâhi yaya aşıp Lârende nam beldeye gelip yerleşmesi sizce tesadüf olabilir mi?
Aile binlerce kilometrelik güzergâhta olmadık tekliflerle karşılaştı. Bağdat’ tan geçerken Halife onlara yalvardı ve orada yüklerini yıkmalarını diledi. Onlar durmadılar ve Karaman’ a geldiler. Hacca gittiler, yine Karaman’ a döndüler.
İslâmi kültürün çizgi dışı isimleri, Hz. Mevlâna kadar etkili bir başka sufi, Hz. Yunus Emre’ nin efsanevi hayatını Karaman’ da yaşaması ve burda dinlenmeye varması, tesadüf değildir. Ve Hz. Yunus, tarihin Karaman’ a sunduğu bir fırsattır. Şeyh Ali Semerkandi,
Ümmi Sinan, Piri Reis, Kemal Reis, Zembilli Ali Efendi, Şeyh Edebâli, Dursun Fakih, Kerimüddin Karaman Bey, Karamanoğlu Mehmet ve İbrahim Beyler, Molla Şemsettin Fenâri, Şikâri, Kenzî, Güfranî, Aynî, Nizamî, İhrâkî, son dönemler, Kâzım Karabekir Paşa, Tamburizâde Mustafa Efendi, Bekir Sıtkı Erdoğan, Ahmet Tufan, Mehmet Zeki … Tarihi şereflendiren bu isimler birer Karamanlıdırlar. Burada doğmuş, bir kısım burada yaşamış ve adları bu şehirle bile anılmıştır.
Buraya kadar resmin bir bölümü. Diğer bölümünde hristiyan kültürünün önemli isimleri var. İncil’ den, Âmâl’ i Rusul bahsinden, özetleyerek şunları sunalım:“ St. Paul ile yoldaşı Kudüs’ ten Konya’ ya gelip Yahudilerin sinagoguna girerek halka dinin esaslarını anlatırken halk ikiye ayrıldı. Bir kısım inanırken, diğer kısım inanmadılar. Zengin Yahudiler halkı örgütlediler ve şiddetli tartışmalar oldu. Azizleri taşlamak üzere iken onlar oradan kaçtılar … Ve Listra’ ya geldiler. Burada da onları taşladılar. Öldüler sanıp şehrin dışına sürüdüler. Onlar sabaha karşı, canlanıp şakirtleriyle birlikte Derbe’ ye geldiler. Orada müjdeler verdiler ve uzun bir süre kaldılar.”( İncil’ in 305-306 sayfaları. İstanbul Agop Matosyan Matbaası 1911.)
Ve Binbir Kilise denilen zenginlikler, Derbe, Maden Şehri. Bunlar bu bölgeye sunulmuş fırsatlardır.
Bundan elli sene evvel Karaman Kalesi’ nin çevresinde evler vardı. Evler, yamaç bir topoğrafya üzerine komşuluk üniteleri olarak inşa edilmişti. Malzemeleri taş, kerpiç, ahşap ve kildi. Planlamayı yapan ustalar Karaman’ lı ustalardı. Ve Karaman o zamanlar evlerini sipariş ile planlayarak, yani aile yapılarına uygun ev yaptırabilen, ısmarlama elbise ve gömlek giyen, ekmeklerini özel olarak kendi
103
İpek Yolu Medeniyetleri