ÐÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û Ñ ³ Ù ³ ÛÝùáõÙ , Ù ³ ëÝ ³ íáñ ³ å » ë Î ³ ÉÏ ³ à ³ - ÛáõÙ , Ù » Í Ñéã ³ Ï ¿ ÇÝ í ³ Û » ÉáõÙ Ñ ³ Û Çñ ³ í ³ μ ³ ÝÝ » ñÁ £ Î ³ ÉÏ ³ - à ³ ÛÇ Ñ ³ Û Çñ ³ í ³ μ ³ ÝÝ » ñÇó Ñ ³ ïÏ ³ å » ë Ù » Í Ñ » ÕÇÝ ³ Ïáõ- ÃÛáõÝ áõÝ » ñ ø » ÙμñÇçÇ Ñ ³ Ù ³ Éë ³ ñ ³ ÝÝ ³ í ³ ñï ³ Í ¶ ñÇ · áñ äáÉÉÁ , áñÁ μ ³ ñÓñ å ³ ßïáÝÝ » ñ ¿ í ³ ñ » É ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝÇ μ ³ ñÓñ ³ - · áõÛÝ ¹³ ï ³ ñ ³ ÝáõÙ £ Ü ³ å ³ ßïå ³ Ý » É ¿ ØÇù ³ Û » É Ü ³ É- μ ³ Ý ¹ Û ³ ÝÇ ª Ø ³ ë » Ñ ´³ μ ³ ç ³ ÝÛ ³ ÝÇ Ïï ³ ÏÇ Ï ³ å ³ Ïóáõ- ÃÛ ³ Ùμ Î ³ ÉÏ ³ à ³ ÛÇ ¹³ ï ³ ñ ³ ÝáõÙ Ñ ³ ñáõóí ³ Í Ñ ³ ÛóÁ ¨ ß ³ - Ñ » É ¿ ³ ÛÝ £ Ø ³ ë » Ñ ´³ μ ³ ç ³ ÝÛ ³ ÝÁ Ù » Í · áõÙ ³ ñ ¿ ñ Ïï ³ Ï » É Ý ³ ¨ Üáñ Ü ³ ËÇç¨ ³ ÝÇ Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý Ñ ³ ëï ³ ïáõÃÛáõÝÝ » ñÇÝ £ ² Û ¹ Ïï ³ ÏÇ · áõÙ ³ ñÝ » ñÁ Üáñ Ü ³ ËÇç¨ ³ Ý ï » Õ ³÷ áË » ÉÁ Ù » Í ¹ Åí ³ ñáõÃÛáõÝÝ » ñÇ Ñ » ï ¿ ñ Ï ³ åí ³ Í , ¨ ØÇù ³ Û » É Ü ³ Éμ ³ Ý ¹ - Û ³ ÝÇÝ Ñ ³ çáÕí » É ¿ Ù » Í ç ³ Ýù » ñÇ · Ýáí · áõÙ ³ ñÇ ÙÇ Ù ³ ëÁ ÙÇ- ³ ÛÝ ª 80000 ÑÝ ¹ Ï ³ Ï ³ Ý éáõåÇ ÷ áË ³¹ ñ » É £
XIX ¹³ ñáõÙ ÑÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û ·³ ÕÃûç ³ ËÝ » ñáõÙ Ñ ³ ÛïÝÇ ¿ ÇÝ ß ³ ï Ñ ³ Û » ñ , áñ Í ³ é ³ ÛáõÙ ¿ ÇÝ ÑÝ ¹ Ï ³ Ï ³ Ý μ ³ Ý ³ ÏáõÙ : Üñ ³ Ý- óÇó ³ Ù » Ý ³ Ýß ³ Ý ³ íáñÁ , à » ñ¨ë , Ð ³ Ïáμ ä » ïñáëÛ ³ ÝÝ ¿ ñ , áñ Ñ ³ í ³ ï ³ ñÙáõÃÛ ³ Ùμ Í ³ é ³ Û » É ¿ ¨ ³ ñÅ ³ Ý ³ ó » É · Ý ¹³ å » ïÇ ³ ëïÇ ×³ ÝÇ £ Üñ ³ Ññ ³ Ù ³ Ý ³ ï ³ ñáõÃÛ ³ Ý Ý » ñùá » Õ » É » Ý 12 Ñ » ï¨ ³ Ï ³ ÛÇÝ ¨ 4 Ñ » Í » É ³ ½áñ ³ ÛÇÝ · áõÝ ¹ª 150 Ññ » ï ³ ÝÇáí £ 1843 Ãí ³ Ï ³ ÝÇÝ ³ Ý · ÉÇ ³ óÇ ·³ Õáõà ³ ñ ³ ñÝ » ñÇ ¹» Ù ÐÝ ¹ - Ï ³ ëï ³ ÝÇ å ³ Ûù ³ ñáõÙ Çñ é ³ ½Ù ³· Çï ³ Ï ³ Ý · Çï » ÉÇùÝ » ñáí áõ ½ÇÝíáñ ³ Ï ³ Ý ï ³ Õ ³ Ý ¹ áí ÷³ ÛÉ » É ¿ 78- ³ ÙÛ ³ · Ý ¹³ å » ïÁ £ Ð ³ Û · Ý ¹³ å » ïÇ Ññ ³ Ù ³ Ý ³ ï ³ ñáõÃÛ ³ Ý Ý » ñùá · áñÍ » É ¿ ÙÇ ÷ áùñÇÏ Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý çáÏ ³ ï £ Üñ ³ Ù ³ ëÇÝ å ³ Ñå ³ Ýí » É ¿ ÙÇ- ³ ÛÝ ÙÇ ïáÕ Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý ³ ñÓ ³ Ý ³· ñáõÃÛáõÝÝ » ñáõÙ . § ¼ÇÝõáñ ¿ ÇÝ ÁÝ ¹ Ýáí ³ õ ³ ÛÉ μ ³ ½áõÙù Ç Ñ ³ Ûáó Ç Ýß ³ Ý ³ õáñ Ï ³ ñ · ë ½ûñ ³ Ï ³ ÝÇÝ ¦£ ² Ù » Ý ³ Ý ·³ Ù , Ç Ýß ³ Ý Ñ ³ ÕÃáõÃÛ ³ Ý , ÐÝ ¹ Ï ³ ë- ï ³ ÝÇ ¹ ñáßÇ Ñ » ï Ù » Ïï » Õ μ ³ ñÓñ ³ óíáõÙ ¿ ñ Ý ³ ¨ Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý ¹ ñáßÁ £ Üß ³ Ý ³ íáñ áõ å ³ ïí » ÉÇ ³ ÝáõÝÝ » ñÇó ¿ Ð ³ Û ¹³ ñ ³ μ ³¹ Ç ½áñù » ñÇ · Ý ¹³ å » ï Øáíë » ë Ø ³ ÝáõÏÁ , áñÁ 1837-1851 Ãà . » Õ » É ¿ Ð ³ Û ¹³ ñ ³ μ ³¹ Ç Ýǽ ³ ÙÇÇ ( ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝÇ Ð ³ Û ¹³ ñ ³ - μ ³¹ å » ïáõÃÛ ³ Ý ÙÇ ³ å » ï , ïÇñ ³ Ï ³ É ) ³ Ù » ÝÇó ³ ãùÇ ÁÝÏÝáÕ ½ÇÝíáñ ³ Ï ³ ÝÝ » ñÇó Ù » ÏÁ £
² åñ » Éáí ûï ³ ñ » ñÏñÝ » ñáõÙ ª Ñ ³ Û » ñÁ Ñ ³ Ù ³ ËÙμíáõÙ ¿ ÇÝ » Ï » Õ » óáõ ßáõñç ª å ³ Ñå ³ Ý » Éáí ³ ½ ·³ ÛÇÝ ³ í ³ Ý ¹ áõÛÃÝ » ñÝ áõ Ùß ³ ÏáõÛÃÁ £ ÐÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û Ñ ³ Ù ³ ÛÝùÇ Ñ ³ Ù ³ ñ Ùß ³ Ïáõà ³ ÛÇÝ Ï » ÝïñáÝ ¿ ñ Ø ³¹ ñ ³ ëÁ ( Ý » ñÏ ³ ÛáõÙë ª â » Ý ³ Û )£ Ø ³¹ ñ ³ ëÇ Ñ ³ Û Ñ ³ Ù ³ ÛÝùÁ Ï ³ ½Ù ³ íáñíáõÙ ¿ XVI ¹³ ñáõÙ £ 1547 à . Ø ³¹ ñ ³ - ëáõÙ Ï ³ éáõóíáõÙ ¿ ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝáõÙ ³ é ³ çÇÝ Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý » Ï » Õ » óÇÝ £ Ð ³ Û » ñÁ · áñÍáõÝ Ù ³ ëÝ ³ ÏóáõÃÛáõÝ » Ý áõÝ » ÝáõÙ Ø ³¹ ñ ³ ëÇ Ï ³ é ³ í ³ ñÙ ³ ÝÝ áõ μ ³ ñ » Ï ³ ñ · Ù ³ ÝÁ £
Ð ³ ÛïÝÇ ¿, áñ ² ùμ ³ ñ à ³·³ íáñÝ ³ ÛÝù ³ Ý íëï ³ ÑáõÃÛáõÝ ¿ áõÝ » ó » É Ñ ³ Û » ñÇ Ñ ³ Ý ¹» å , áñ Çñ » Ý ßñç ³ å ³ ïáÕ í » ñÝ ³ Ë ³ - íáõÙ ½ ·³ ÉÇ ï » Õ ¿ ïí » É Ýñ ³ Ýó £ º íñáå ³ Ï ³ Ý ³ ÕμÛáõñÝ » ñÁ Ñ ³ Õáñ ¹ áõÙ » Ý , áñ Ñ ³ ïÏ ³ å » ë ½ ·³ ÉÇ ¿ » Õ » É å ³ É ³ ïáõÙ ³ ß- Ë ³ ïáÕ Ñ ³ Û ¹ Çí ³ Ý ³·» ï à ³ ñ · Ù ³ ÝÇãÝ » ñÇ ÃÇíÁ , áñáÝó Ù » ç Ñëï ³ Ï μ ³ ñÓñ ¹ Çñù ¿ áõÝ » ó » É ¸áÙÇÝÇÏá ä ³ Ûñ » ëÁ £ º Ýà ³¹ ñ- íáõÙ ¿, áñ ³ Ûë Ñ ³ Û Ã ³ ñ · Ù ³ ÝÇãÝ Çñ ³ ÝáõÝÁ ëï ³ ó » É ¿ ¶ á ³ - ÛáõÙ áõëáõÙÝ ³ éáõÃÛ ³ Ý ï ³ ñÇÝ » ñÇÝ £ ä ³ Ñå ³ Ýí » É » Ý ² ùμ ³ ñ ³ ñù ³ ÛÇ ª 1582 Ãí ³ Ï ³ ÝÇÝ åáñïáõ ·³ É ³ Ï ³ Ý ÷ áË ³ ñù ³ ÛÇÝ áõÕ ³ ñÏí ³ Í » ñÏáõ Ý ³ Ù ³ ÏÝ » ñÁ , áñáÝóáõÙ ÝßíáõÙ ¿, áñ Çñ Ùáï áõÕ ³ ñÏíáÕÝ » ñÇó Ù » ÏÁ § Ð ³ Û ùñÇëïáÝÛ ³ à ³ ñ · Ù ³ ÝÇã ä ³ Û- ñ » ëÝ ¿¦£ àõÕÇÕ ï ³ ëÁ ï ³ ñÇ ³ Ýó ª 1592 Ãí ³ Ï ³ ÝÇÝ , ¹³ ñÓÛ ³ É ² ùμ ³ ñ ³ ñù ³ ÛÇ ³ ñùáõÝÇùáõÙ Ñ ³ Ý ¹ ÇåáõÙ » Ýù ¶ ñÇÙáÝ ³ ÝáõÝáí Ù » Ï ³ ÛÉ Ñ ³ Û Ã ³ ñ · Ù ³ ÝãÇ £ Üñ ³ Ù ³ ëÇÝ ï » Õ » Ïáõ- ÃÛáõÝÁ å ³ Ñå ³ Ýí » É ¿ ³ ñù ³ ÛÇ Ý ³ Ù ³ ÏÝ » ñÇó Ù » ÏáõÙ ª §¶ ñÇ- ÙáÝ Ñ ³ ÛÇ Ù ³ ëÇÝ ¦£
Ð ³ ÛáõÑÇ ¿ » Õ » É ² ùμ ³ ñ à ³·³ íáñÇ Ï ³ Ý ³ ÝóÇó Ù » ÏÁ ª Ø ³ - ñÇ ³ Ù ¼ ³ Ù ³ ÝÇ ´»· áõÙ ³ ÝáõÝáí £ ÐÇß ³ ï ³ ÏáõÃÛáõÝ Ï ³, áñ Ø ³ ñÇ ³ ÙÁ ÙÇßï Ïñ » É ¿ ß ³ ï ÁÝïÇñ áëÏ » · áïÇ ª ½ ³ ñ ¹³ ñí ³ Í Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý ³ ñí » ëïÇ á × áí , ÇëÏ · ÉËÇ ßáñÁ ÑÇß » óñ » É ¿ Ñ ³ Û- Ï ³ Ï ³ Ý ï ³ ñ ³ ½ £ ² ùμ ³ ñ à ³·³ íáñÇ Ï ³ Ý ³ ÝáóÇ μÅßÏáõÑÇÝ Ø ³ ñÇ ³ ÙÇ ùáõÛñ ÐáõÉÇ ³ Ý ³ Ý ¿ » Õ » É £
Ø » Í ÙáÝÕáÉÝ » ñÇ ( ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝÇ ïÇñ ³ Ï ³ ÉÝ » ñÇ ¹ ÇÝ ³ ëïÇ- ³, 1526-1858 ) ³ ñùáõÝÇùáõÙ Çñ ÛáõñûñÇÝ ³ Ï ¹ Çñùáí ³ ãùÇ ¿ ÁÝÏ » É ÂáíÙ ³ ë Êáç ³ Ù ³ ÉÛ ³ ÝÁ ª ÑÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û Ñ ³ ë ³ ñ ³ Ï ³ - Ï ³ Ý-ù ³ Õ ³ ù ³ Ï ³ Ý · áñÍÇã , áñÁ ë » ñï Ï ³ å » ñ áõÝ » ñ ´» Ý ·³ ÉÇ- ³ ÛÇ μ ³ ñÓñ ³ ëïÇ ×³ Ý ³ ÝÓ ³ Ýó Ñ » ï £ ÂáíÙ ³ ë Êáç ³ Ù ³ ÉÛ ³ - ÝÁ Ñ ³ ÛïÝÇ ¿ Çñ § ä ³ ïÙáõÃÛáõÝ ÐÝ ¹ Ï ³ ó ¦ ³ ßË ³ ïáõÃÛ ³ Ùμ , áñÝ ÁÝ ¹· ñÏáõÙ ¿ XIV ¹³ ñÇ ëϽμÇó ÙÇÝ㨠XVIII ¹³ ñÝ ÁÝ- Ï ³ Í Å ³ Ù ³ Ý ³ Ï ³ ßñç ³ ÝÇ ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝÇ ù ³ Õ ³ ù ³ Ï ³ Ý Çñ ³ - ¹³ ñÓáõÃÛáõÝÝ » ñÇ , ÏñáÝÇ , ïÝï » ëáõÃÛ ³ Ý , ÑÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û Ñ ³ Ù ³ ÛÝùÇ , ÑÝ ¹ ÇÏ ÅáÕáíñ ¹ Ç ³ ½ ³ ï ³· ñ ³ Ï ³ Ý å ³ Ûù ³ ñÇ , ¹ ñ ³ ÝáõÙ Ñ ³ Û » ñÇ Ù ³ ëÝ ³ ÏóáõÃÛ ³ Ý áõ Ë ³ Õ ³ ó ³ Í ¹» ñÇ ¨ ³ ÛÉ Ñ ³ ñó » ñÇ Ñ ³ Ù ³ éáï ³ ÏÇ ß ³ ñ ³¹ ñ ³ ÝùÁ ( ßáõñç 455 ï ³ ñí ³ å ³ ïÙáõ- ÃÛáõÝ )£
XVII ¹³ ñÇ ëϽμÇÝ ª 1614 Ãí ³ Ï ³ ÝÇÝ , ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝáõÙ Ñ ³ ëï ³ ïí ³ Í Ñ ³ Û ³ ½Ýí ³ Ï ³ Ý ² ë ³ ý Ë ³ ÝÇ ¹ áõëïñ Ð » ÕÇÝ » Ý ³ ÙáõëÝ ³ ÝáõÙ ¿ ÙáÝÕáÉÝ » ñÇ Ã ³·³ Å ³ é ³ Ý · Êáñ ³ ÙÇ Ê ³ - ÝÇ ª ³ å ³·³ Þ ³ Ñ æ ³ Ñ ³ ÝÇ Ñ » ï £ î » Õ ³ óÇÝ » ñÁ Ð » ÕÇÝ » ÇÝ Ïáã » É » Ý ² ñçáÙ ³ Ý ¹ ´³ Ýá ´»· áõÙ £ Þ ³ Ñ æ ³ Ñ ³ ÝÁ ß ³ ï ¿ ëÇñ » É ÏÝáçÁ , ¨ Ýñ ³ ³ ÝÅ ³ Ù ³ Ý ³ Ï Ù ³ ÑÁ ß ³ ï ¿ íßï ³ óñ » É Ýñ ³ Ý £ Æñ ë » ñÁ ¨ ÏÝáç ÑÇß ³ ï ³ ÏÝ ³ ÝÙ ³ Ñ ³ óÝ » Éáõ Ñ ³ Ù ³ ñ Þ ³ Ñ æ ³ Ñ ³ ÝÁ Ó » éÝ ³ ÙáõË ¿ ÉÇÝáõÙ ÙÇ ÑëÏ ³ Û ³ Ï ³ Ý Ï ³ éáõÛóÇ ª  ³ ç Ø ³ Ñ ³ ÉÇ ëï » ÕÍÙ ³ ÝÁ , áñÝ ³ Ûëûñ Çñ ³ í ³ Ùμ Ñ ³ Ù ³ ñ- íáõÙ ¿ ³ ßË ³ ñÑÇ áõà » ñáñ ¹ Ññ ³ ß ³ ÉÇùÁ £  ³ ç Ø ³ Ñ ³ É Ýß ³ - Ý ³ ÏáõÙ ¿ ³ ñùáõÝÇ Ã ³·£
Ð ³ ÛïÝÇ ¿, áñ ß ³ ï ÑÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û » ñ Çñ » Ýó ³ ÙμáÕç Ñ ³ ñëïáõ- ÃÛáõÝÁ Ïï ³ ÏáõÙ » Ý Ð ³ Û ³ ëï ³ ÝÇÝ , ë ³ Ï ³ ÛÝ Ñ ³ Û · áñÍÇãÝ » ñÇ ç ³ Ýù » ñÁ ª Ýñ ³ Ýó Å ³ é ³ Ý · áõÃÛáõÝÁ Ñ ³ Ûñ » ÝÇù ÷ áË ³¹ ñ » Éáõ ¨ ëï ³ ÝÓÝ » Éáõ ³ Û ¹ ÝíÇñ ³ Ï ³ Ý · áñÍÁ , ¹ Åμ ³ Ëï ³ μ ³ ñ , Ñ ³ çáÕáõ- ÃÛ ³ Ùμ ãÇ åë ³ ÏíáõÙ £
 » ¨ ÑÝ ¹ Ï ³ Ñ ³ Û » ñÁ ß ³ ï Ñ » éáõ » Ý » Õ » É Çñ » Ýó Ñ ³ Ûñ » ÝÇùÇó , μ ³ Ûó Ýñ ³ Ýù ë » ñÝ ¹» ë » ñáõÝ ¹ ³ í ³ Ý ¹» É » Ý Çñ » Ýó ½ ³ - í ³ ÏÝ » ñÇÝ , áñ Çñ » Ýó å ³ å » ñÁ Ð ³ Û ³ ëï ³ Ý ³ ßË ³ ñÑÇó » Ý , ¨ Çñ » Ýó ëñï » ñáõÙ å » ïù ¿ Ùßï ³ å » ë í ³ é å ³ Ñ » Ý Ñ ³ Ûñ » ÝÇùÇ ë » ñÁ ¨ Ýñ ³ Ñ » ï Ï ³ å » Ý Çñ » Ýó » ñ ³ ½ ³ ÝùÝ » ñÝ áõ ÇÕÓ » ñÁ £
Ðáõëáí » Ýù , áñ ³ ÝÏ ³ Ë Ñ ³ Û » ñÇ Ãí ³ ù ³ Ý ³ ÏÇó ª ¹» é » ñ- Ï ³ ñ Ï ³ Ý · áõÝ ÏÉÇÝ » Ý Ñ ³ ÛÏ ³ Ï ³ Ý » Ï » Õ » óÇÝ » ñÁ ª Ñ ³ ëï ³ ï » - Éáí Ñ ³ Û Ù ³ ñ ¹ áõ Ý » ñÏ ³ ÛáõÃÛáõÝÝ áõ ßáõÝãÁ ÐÝ ¹ Ï ³ ëï ³ ÝáõÙ £
ä ³ ïñ ³ ëï » ó Ð ² êØÆÎ Ø ² ¸àÚ ² ÜÀ
ÂÆì 46 ( 1511 ) 11 - 18 ¸ º Îî º Ø ´º ðÆ 2023
27