Van godshuis naar academisch ziekenhuis | Seite 38
36
Binnen het castellum lag een tempelcomplex, een opslagruimte
apsissen, een bronzen ring met daaraan vijf oude medische
(horreum) en waarschijnlijk ook een thermencomplex, ongeveer
instrumenten gevonden. Deze instrumenten, een bronzen
op de plaats van de huidige Onze Lieve Vrouwebasiliek. Resten
oorlepeltje, een scalpel, een gaffeltje voor het aanbrengen van
van dit castellum werden in 1884 en later in 1963 en 1993 ten
zalven, een bronzen sonde en een lepeltje, behoorden tot de
noorden van het koor van de Onze Lieve Vrouwebasiliek en in
vaste uitrusting van een Romeins heelmeester. Niet
de Stokstraat opgegraven. Een van de gevonden bouwwerken
onwaarschijnlijk is dat de gevonden instrumenten
bestond uit twee aan elkaar gekoppelde halfronde uitbouwsels,
toebehoorden aan een militaire chirurgijn of een ander die
apsissen, die de afsluiting van een lange gangachtige ruimte
betrokken was bij de medische behandeling van soldaten in het
vormden. Bijzonder is dat de beide apsissen over een
castellum.
warmtevoorziening (hypocaustum) beschikten, een
In de buurt van de instrumenten, in een laag die
architectuurelement dat duidt op een badgebouw, een tweede
dateert uit de tweede of derde eeuw, werd ook een Romeins
thermencomplex in Maastricht. Badhuizen met dubbele
zalfsteentje opgegraven. Op de randen van het zalfsteentje,
apsissen zijn ook elders gevonden in Romeinse militaire
gemaakt van leisteen en ongeveer 5x5x1 centimeter groot, zijn
nederzettingen, zoals in het Zuid-Duitse Baden-Württemberg.
de namen van vier verschillende oogzalven gegraveerd. In
Binnen de muren van het castellum waren Romeinse
Nijmegen, Heerlen en Valkenburg en op meerdere plaatsen in
militairen gelegerd. Het Romeinse leger, de enige organisatie
Engeland zijn soortgelijke steentjes gevonden. Oogzalfsteentjes
die in staat was om een dergelijk gebouw met hypocaustum te
werden door speciale dokters voor oogziekten (medici ocularii)
bouwen en te onderhouden, was ook de enige instantie die in
gebruikt als een soort bedrijfsstempel: men drukte er in de
de vierde eeuw beschikte over een georganiseerde medische
vervaardigde oogzalven het recept en de naam van de maker
dienst. Aan Romeinse legerplaatsen waren altijd militaire artsen
mee af. Elders in Zuid-Limburg zijn ook wrijfschalen en
verbonden en in de grotere werden ook lazaretten
stampers voor het malen van grondstoffen en spatels voor het
(valetudinaria) gebouwd. In de vroegere Romeinse legerplaats
opbrengen van zalf gevonden. Op een oogzalfsteentje uit Waals-
bij Neuss (Castrum Novaesium), in de omgeving van
Houthem staan van de arts Titus een recept voor een
Düsseldorf, is zelfs een compleet militair ziekenhuis
saffraanzalf tegen trachoom en recept voor basilicumbalsem om
opgegraven. Het castellum in Maastricht kan echter niet
‘het licht der oogen te versterken’. Ook op het Maastrichtse
vergeleken worden met een legerkamp voor meerdere
zalfsteentje staat een recept voor de behandeling van trachoom,
legioenen zoals dat in Neuss. Het is niet waarschijnlijk dat het
nu een vitriooloplossing. Daarnaast wordt op het steentje een
bescheiden castellum aan de Maas een eigen valetudinarium
paladiumzalf genoemd, een en ander aanbevolen door de
had.
medici ocularii Probinus en Victorinus. Aldus kwamen met het
Archeologische vondsten wijzen echter wel op
Romeinse leger thermen, medische instrumenten en
medische activiteiten. In 1883 werd onder het puin van het
oogzalfsteentjes naar Maastricht als vroegste sporen van de
castellum, ter hoogte van het bouwwerk met de verwarmde
geneeskunde in deze regio.