V. BİLGİ EDİNME HAKKI VE ALENİYET İLKESİ
A. Tanım
9 Ekim 2003 tarih ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 2.maddesi; Kanunun Kamu
Kurum ve Kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde
uygulanacağını, 3. maddesi herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğunu, bu çerçevede
Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişilerin,
isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi
çerçevesinde bu kanun hükümlerinden yararlanacaklarını hükme bağlamaktadır.
B. Kural
4982 sayılı Kanunun 5. maddesine göre kurum ve kuruluşlar, bu kanunda yer alan
istisnalar dışındaki her türlü bilgi ve belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi
edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik
tedbirleri almakla yükümlüdürler. Maddenin ikinci fıkrası; “bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren diğer kanunların bu kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” ile Kanunun ana kuralını
belirlemiştir. Bu düzenleme ile TMK 1020’deki “ilgi” kavramının aşıldığı ya da geçerliliğini
kaybettiği gibi bir durum ortaya çıksa da kanun koyucu daha sonraki maddelerde getirilen
düzenlemeler ile söz konusu Kanun kapsamı dışında kalan istisnaî durumları belirterek
konuyu açıklığa kavuşturmuştur.(63)
C. İstisnalar
4982 sayılı Bilgi Edinme Kanununun 4. bölümünde; “Bilgi Edinme Hakkının Sınırları”
düzenlenmekte ve “özel hayatın gizliliği” başlıklı 21.maddede;
“Kişinin izin verdiği haller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında,
açıklanması halinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine,
mesleki ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme
hakkı kapsamı dışındadır.” şeklinde hüküm tesis edilmiş olup Anayasa Mahkemesi’nin bir
kararında(64)“…kişinin mal durumu da özel hayatındandır.Bunun da gizliliğine dokunmamak
(63)
Saibe OKTAY-ÖZDEMİR, a.g.e. 2006, s.503 vd.
(64)
Saibe OKTAY-ÖZDEMİR, a.g.e. (2006), s.503 vd ; Veysel BAŞPINAR, a.g.e. s. 128; Mehmet KILIÇ, a.g.e. sh. 30 vd; Anayasa
Mahkemesinin, 19.10.1968 tarih ve 1303 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, 15.07.1963 tarih, 1963/336 E., 1967/29 K.
sayılı kararı.
106