BEŞİK EŞİK
Müjgân ÜÇER
İnsan, kimliğinin oluştuğu belirli bir kültür çevresinde dünyaya gelir, gelişir ve ölür. Belirli bir kültür çevresinde, insanın ait olduğu kültüre özgü davranış kalıplarını kazanması hayatı boyunca süregelen bir olgudur. Gelişmişlik ve kalkınma düzeyi ne olursa olsun her toplumun yazılı kültürünün dışında zaman içinde oluşan ve süregelen bir sözel kültürü, inanmaları, gelenek ve görenekleri ve bunların uygulamaları vardır. Sosyokültürel bütünleşmenin sağlanmasında halk bilgeliği diyebileceğimiz sözlü geleneksel kültürün önemi büyüktür. Halkın hafızasında duran bu bilgiler, kaydedilmesi gereken önemli bir zenginliktir.
Sivas Halk Bilgeliğinde Ölüm
Sivas’ ta, halk kültüründe yaşayan;“ Beşik, Eşik, Keşik”, hayatın üç önemli safhasını işaret eden bu özlü söz, mecazlı bir anlatımla; beşik; doğumu, eşik; evlenmeyi, keşik ise ölümü ifade eder. İlk defa bir sözlü kültür hazinesi olan merhum babam Kâzım Arslan( 1900- 1991)’ dan 1960’ lı yıllarda dinlediğim ve kayd ettiğim bu atasözümüzü daha sonra da kimseden duymamış idim.
Yazının başındaki epigrafta, Yunus Emre’ nin kullandığı“ kezik” sözcüğünün bir başka varyantı olan“ keşik”; Orta Anadolu ve diğer bazı yörelerimizde, Sivas’ ta da olduğu gibi“ sıra, nöbet” 2 anlamına gelir. Ölümün herkes için kaçınılmaz oluşu gerçeğine işaretle bu atasözünde“ ölüm” yerine“ keşik” sözcüğü kullanılmıştır. Bu kullanım
34