BİTKİ
HAŞHAŞ (PAPAVER SOMNIFERUM)
Yaprağından tohumlarına kadar yemeklerde tüm kısımları kullanılabilmektedir. Çiçekleri
bahçelerde süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir. Ülkemizde İç Ege ve Akdeniz bölgesinde
kolaylıkla yetişmektedir.
İlk
olarak Güney Doğu Avrupa, Ortadoğu ve
Asya’da yetiştirilen afyon haşhaşının laleye benzer beyaz veya mor çiçekleri vardır. Ancak tohumdan ekilen bu bitki büyümeden önce
seyreltilmelidir. Böylece gürbüzleşip, serpilmesi
sağlanır. Seyretme işlemi sırasında sökülen bitkiler körpe ve lezzetli olduğundan salatası yapılabilir.
Haşhaş güneşli arazilerde, kireçli topraklarda
yetişmektedir. Ege Bölgesinde sonbahar aylarında ekilen haşhaş, nisan – mayıs aylarında görenleri büyülemektedir. Rüzgarda sallanan çiçekleriyle neredeyse toprağın efendisidir. Yeşilliği kış
aylarında toplanıp, İç Ege ile Akdeniz bölgelerindeki pazarlarda satılmaktadır. Tohumlarıysa yaz
sonuna doğru olgunlaşmaktadır.
Tıpta meyvelerinden yapılan morfin pek çok ilaç
karışımına girse de evlerde kullanılan ilaçların
içerisinde yer almamaktadır. Haşhaş tohumlarında çok hafifte olsa da uyuşturucu, gevşetici
etki bulunmaktadır. Haşhaş ürünleri yiyenlerde
belirli bir gevşeme meydana gelmektedir.
Afyon, Uşak, Burdur civarında haşhaşın yaprakları sevilerek yenilen bir salata malzemesidir.
Böreklere de zaman zaman girmektedir. Haşhaş tohumları ise kek çörek, ekmek hamuruna
ve üzerine konulur, tatlılarda, makarna ve pilavlarda, patatesli yemeklerde rahatlıkla kullanılabilmektedir. Yine Ege’de haşhaş sürtmesi olarak
bilinen haşhaş ezmesi balla birlikte ekmeğe sürülerek yenilmekte, gözleme ve çöreklerde kullanılmaktadır. Sadece Türkiye’de değil Batı ülkelerinde de haşhaş tohumlarından ekmek, bisküvi
ve diğer unlu gıdaların yapımında, ayrıca salata
ve kimi yemeklerin süslenmesinde kullanılmaktadır. Haşhaş tohumu kuş yemi olarak da değerlendirilmektedir. Özellikle 18. yüzyılda, haşhaş
tentürü teskin edici olarak büyük miktarlarda
ve kuşaklar boyunca kullanılmıştır. Haşhaşın yeşil kapsüllerinden çıkan sıvının tıbbi olarak kullanılması çok eski zamanlara kadar gitmektedir. Theophrastus ve Dioscorides’in hayatlarında
haşhaşın kullanımlarına rastlanmaktadır. Haşhaştan yapılan öksürük şurubunun Avrupa’ya
Arap Hekimler tarafından getirildiğine inanılmaktadır. Bu şurup 11. yüzyılda yaşamış doktorlar tarafından çok önerilen bir ilaç olmuş ve geçerliliğini sürdürmüştür.
Bağımlılık yapıyor olması ve yararından çok zararının dokunması nedeniyle günümüzde kullanımına belirli sınırlamalar getirilmiştir.
92
BITKI 2
MAYIS 2014
5/13/14 1:17 AM