144
Maciej Szukała
Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza w Szczecinie w sierpniu 1901 r.
historyk pomorski Martin Wehrmann przedstawił memoriał pt. Denkschrift
über die Bildung einer Historischen Kommission für Pommern21. W pracy tej autor
analizował teoretyczne podstawy rozwoju historii regionalnej, podkreślając
wielkie zasługi Bernheima dla rozwoju myśli teoretycznej. Wehrmann uwypuklił znaczenie jego badań dla historii kultury, historii gospodarczej i etnografii. Wehrmann konkludował, że utworzenie Komisji Historycznej Pomorza
jest niezbędne ze względów naukowych. Zarząd Towarzystwa zaakceptował treść memoriału i postanowiono doręczyć tekst nadprezydentowi prowincji, prosząc o to, aby ten przekazał memoriał Generalnemu Dyrektorowi
Pruskich Archiwów Państwowych22. Jednakże dyrektor prof. Reinhold Koser
nie zgodził się wtedy na powołanie komisji23. Prawdopodobnie sytuacja kadrowa archiwum szczecińskiego (zmiana dyrektora) oraz przenosiny zasobu archiwalnego do nowo wzniesionego budynku miały wpływ na decyzję
odmowną. Dopiero w 1909 r. Koser zmienił zdanie, zwracając się do nadprezydenta prowincji barona Helmuta von Maltzahna w sprawie powołania
grupy roboczej celem założenia Komisji Historycznej Pomorza24. W styczniu
1910 r. Maltzahn otrzymał zgodę profesorów uniwersytetu greifswaldzkiego: wspomnianego Bernheima, Fritza Curschmanna i Heinricha Ulmanna,
na ich członkostwo w planowanej komisji25. W marcu tego roku nadprezydent napisał do Martina Wehrmanna i do dyrektora archiwum Waltera
Friedensburga, że ma zamiar „spotkać się z kilkoma panami zainteresowanymi badaniami historycznymi, celem wymiany poglądów na kwestię powstania Komisji Historycznej”26. Na spotkaniu odbytym 10 marca 1910 r. wyrażono życzenie nadprezydenta, podparte autorytetem Reinholda Kosera,
rozpoczęcia inwentaryzacji niepaństwowych archiwów27. Powołano komitet założycielski Komisji Historycznej Pomorza, do którego weszli: dr Martin
Wehrmann, prof. Fritz Curschmann z uniwersytetu greifswaldzkiego i prof.
Walter Friedensburg, dyrektor Archiwum Państwowego w Szczecinie.
Już latem 1910 r. pracownik archiwum (późniejszy dyrektor) dr Otto
Grotefend, mając pisemne pełnomocnictwo nadprezydenta prowincji, rozpoczął prace inwentaryzacyjne zasobów archiwów niepaństwowych powiatu greifswaldzkiego. Jak napisał później, na wykonanie tych prac miał tylko siedem tygodni, objeżdżając poszczególne miejscowości tego powiatu.
W 11. roczniku „Pommersche Jahrbücher” Grotefend wydał drukiem spra21 APSz,
PTHA, nr 24.
PTHA nr 19, k. 147, protokół zebrania zarządu z 29 sierpnia 1901 r.
23 Tamże, k. 148, protokół zebrania zarządu z 19 października 1901 r.
24 APSz, Naczelne Prezydium Prowincji Pomorskiej (dalej NPPP), nr 3191, k. 2-3.
25 Tamże, k. 4-12.
26 Landesarchiv Greifswald, Rep. 60, nr 142, k. 1.
27 APSz, NPPP, 3191, k. 24.
22 APSz,