228
Recenzje i omówienia
„Charlottenburg” funkcjonuje dopiero od 1705 r. Chociaż praca objętościo
wo jest niezbyt obszerna, przydałyby się indeksy: osobowy i geograficzny.
Szkoda także, że na załączonej do pracy mapce z legendą: Warta oraz środko
wa i dolna Odra na tle lądowych szlaków handlowych XVI-XVII w., nie zaznaczono
Trzebiszewa, będącego przecież miejscem podpisania wspomnianego ukła
du. Ponadto pięć punktów osadniczych naniesionych na tejże mapce z odpo
wiednimi symbolami (których objaśnienia brakuje w legendzie) nie zostało
określonych z nazw.
Pomimo wszystkich wymienionych błędów, braków, nieścisłości i uste
rek rozmaitej natury, treść pracy opartej o dość obszerną podstawę źródłową
i literaturę, przeważnie niemiecką, oraz cały wysiłek badawczy autorki trze
ba jednak generalnie ocenić wysoko. Książka ta jest bowiem nie tylko waż
nym i jednym z nielicznych opracowań z dziejów handlu w Polsce nowo
żytnej, ale także może stanowić punkt wyjścia i zachętę do dalszych badań
nad problematyką związków gospodarczych Wielkopolski ze Szczecinem,
w omawianym przez nią, a zwłaszcza w późniejszym okresie. Na potrzebę
ich kontynuacji dla XVII i XVIII w., z podaniem wiadomości odnośnie do nie
których zagadnień dla okresu 1618-1750 i dotyczących ich źródeł (zebranych
i opracowanych w formie brulionowej przez Chojnacką dla lat 1618-1648)
wskazał ostatnio w swym artykule Bogdan Wachowiak9. Cezura roku 1750
została w nim przyjęta dlatego, że nadal obowiązująca umowa polsko-brandenburska z Trzebiszewa została jednostronnie istotnie zmodyfikowa
na przez władze pruskie wskutek zrównania ze szlachtą kupców miast pol
skich w zakresie transportowania bez cła towarów Wartą i Odrą do Szczecina
w ogłoszonej wówczas deklaracji Fryderyka II. W badaniach tych, sięgających
także poza połowę XVIII w., powinny zostać uwzględnione prace Radosława
Gazińskiego o handlu morskim Szczecina w XVIII i początkach XIX w.10 oraz
Krystyny Kuklińskiej o handlu Poznania w drugiej połowie XVIII stulecia11 .
Zbigniew Chodyła (Poznań)
9 B. Wachowiak, Wybrane problemy handlu warciańsko-odrzańskiego w latach 1618-1750, „Prze
gląd Zachodniopomorski” 2011, 2, s. 49-66.
10 R. Gaziński, Handel morski Szczecina w latach 1720-1805, Szczecin 2000.
11 K. Kuklińska, Handel Poznania w drugiej połowie XVIII wieku, Warszawa-Poznań 1976.