Przegląd Archiwalno-Historyczny 1 (2014) | Seite 123
Profesor Jolanta Dworzaczkowa
123
sześcioklasowa i Szkoła czteroklasowa, ukazujących program nauczania w róż
nych typach szkoły leszczyńskiej, oraz streszczeń w językach czeskim, nie
mieckim i angielskim, Spisu ilustracji i Indeksu osobowego. Praca ta jest cennym
przyczynkiem do dziejów oświaty w Polsce w XVII w., zwłaszcza innowier
czej, losów Jednoty braci czeskich, a także historii Leszna i Wielkopolski.
Druga książka, nosząca tytuł Z dziejów braci czeskich w Polsce (2003), za
wiera oprócz krótkiego, interesująco napisanego i niedrukowanego dotąd
wspomnienia Dworzaczkowej Studia historyczne na tajnym Uniwersytecie Ziem
Zachodnich w latach 1942/43-1943/44, dziesięć jej studiów i szkiców, w tym
osiem powstałych w latach 1991-2003, z wyjątkiem ósmego bezpośrednio
związanych z tematem określonym w jej tytule, wykazanych teraz w spisie jej
treści, zamieszczonym pod Uzupełnieniem do wspomnianej wyżej Bibliografii,
w której została ona wymieniona tylko pod ogólnym tytułem. Z wyjątkiem
drugiego (Czeskie początki Leszna. Mit czy rzeczywistość ?) i części drugiej piąte
go artykułu (Sytuacja materialna duchowieństwa braci czeskich w Polsce do połowy
XVII wieku) pozostałe teksty były już wcześniej drukowane, o czym informu
ją umieszczone pod nimi noty o miejscach ich pierwodruku, przy czym część
pierwsza piątego artykułu oraz artykuły dziewiąty (Zniszczenie Leszna w roku
1656) i dziesiąty (Bracia czescy przejawem odrębności Wielkopolski) zostały już
ogłoszone we wcześniejszym, scharakteryzowanym wyżej, pierwszym zbio
rze prac autorki Reformacja i kontrreformacja w Wielkopolsce. Opracowania za
warte w omawianej książce powstały w dużej części jakby w ramach przygo
towań do scharakteryzowanej wyżej monografii Bracia czescy w Wielkopolsce
w XVI i XVII wieku. Wszystkie teksty, pomimo wc ześniejszej publikacji, zasłu
giwały na osobne wydanie ze względu na niskie nakłady i trudną dostępność
czasopism i prac zbiorowych, w których były uprzednio drukowane.
Dorobek naukowy Jolanty Dworzaczkowej dotyczący braci czeskich
jest bardzo wysoko ceniony przez zagranicznych, a zwłaszcza czeskich wy
bitnych badaczy dziejów reformacji i kontrreformacji, szczególnie dziejów
Jednoty na emigracji, życia i działalności Jana Amosa Komeńskiego (kome
niologów), zarówno starszego pokolenia, takich jak prof. Marta Bečková, któ
ra ostatnio przetłumaczyła na język czeski niewielki objętościowo, ale bar
dzo ważny z badawczego punktu widzenia, wspomniany już wyżej artykuł
Bracia czescy – kalwiniści – ewangelicy reformowani. Problemy terminologii, ogło
szony w „Studia Comeniana et historica”, jak i młodszych, takich jak Lenka
Řeznikowa, Miloš Řeznik i Vladimir Urbánek.
Trzeci krąg tematyczny badań Jolanty Dworzaczkowej stanowią dzie
je Wielkopolski. Należą do niego równocześnie prawie wszystkie z wymie
nionych wyżej opracowań dotyczących problematyki reformacyjnej i kontr
reformacyjnej, ze względu na ich terytorialny związek z tym regionem.
Przede wszystkim jednak dwa syntetyczne teksty: Reformacja w Wielkopolsce
i Sprawa dysydencka, a następnie kilkanaście analitycznych studiów, takich
jak: Wprowadzenie reformacji do miast królewskich Wielkopolski, Kontrreformacja