Olasılık Kavramı
Selin ATALAY | selin__atalay@hotmail.com
Okullarda öğrendiğimiz şekliyle yani terimsel olarak olasılık, bir
parayı havaya attığınızı düşünün; paranın hangi yüzünün geleceğini
şeyin olmasının veya olmamasının olabilirlik yüzdesi, değeridir.
şansa bağlarız değil mi? Hâlbuki parayı havaya fırlattığınızdaki
Tarihsel olarak ise 17. Yüzyıl’da usta bir matematikçi ve aynı za-
tüm fiziksel faktörleri hesaplayabilseydiniz (elinizin açısı, yerden
manda keskin zekâlı bir kumarbaz olan De Mere’in kumar oy-
yüksekliği, parayı fırlatmak için ne kadar güç kullandığınız, o anki
narken kullandığı bir takım stratejilerden doğduğu söylenebilir.
rüzgâr ya da hava akımı, paranın alaşımı vb. ) yazı mı yoksa tura
Şöyle ki, De Mere’in en önemli kumar stratejisi her zaman ken-
mı geleceğini yüzde yüz bilebilirdiniz çünkü bu para da diğer her
disinin kazanma şansı çok az olan, rakiplerinin tesadüf olarak
şey gibi Newton’un mutlak olan fizik kurallarından etkilenmek-
gördüğü sonuçlar üzerine bahse girmesiydi. Girdiği bahislerden
tedir. Yani sırf biz hesaplayamıyoruz diye parayı attığımızda ne
örnek vermek gerekirse, 4 kez ardı ardına zar atacağınızı düşünün.
geleceğinin şansa bağlı olduğunu söyleyemeyiz.
Bu zarlardan herhangi biri 6 geldiğinde karşı taraf kazanacak, diğer durumlarda siz. Sizin için karlı bir bahis gibi görünse
Olaylara dâhil algılanabilir ve algılanamaz bütün paramet-
de, aslında öyle değil. Bu 4 atış sonunda karşı tarafın kazanma
releri hesaba katabilirsek gerçek ve kesin sonuçlara ulaşabiliriz.
olasılığını hesaplamak isterseniz bu yaklaşık olarak % 52 olacaktır.
Fakat biz algılayabildiğimiz parametreleri hesaba katıp %0 ve
(5/6.5/6.5/6.5/6=625/1296 1-625/1296= 671/1296 )Yani yarıdan
%100 arasında değerlere ulaşmaktayız. Sorun da tam burada or-
fazla bir ihtimalle karşı taraf kazanacaktır. Bugünün şartlarında bu
taya çıkmakta. Ulaşmaya çalıştığımız durum hem gerçekleşip hem
hesabı yapmak pek zor olmasa da, 1600’lü yıllarda ciddi bir prob-
gerçekleşmeyebilir. Gerçek olasılık da burada yatar. Bir şeyin hem
lem olduğunu söyleyebiliriz.
gerçekleşip hem gerçekleşmemesi bir an çok mantıksız gelebilir
çünkü insanlar genellikle deterministik bir bakış açısıyla olaylara
Olasılığın uygulanabilirlik yönüne değinecek olursak, hesaplamaları yapmak için bilinmesi gereken bir takım
bakar ve denir ki ‘Bir şey ya olur ya da olmaz.’ çünkü biz hep olan
şeyleri algılarız.
değişkenlerin olduğunu; fakat bu değişkenlerin sayısının tam
bilinemeyecek kadar çok olduğunu ve bundan dolayı kesin
Bütün bu sebeplerden dolayı olasılığı anlamak zordur. Olasılık
sonuçlar elde edemeyeceğimizi söylemek mümkün. Bu durumda,
kavramı ancak sistemden ve düşüncelerden bağımsız, etkilenmey-
sadece olasılığı az ya da çok olanı belirleyebiliriz ve bir seçim yapa-
en bir yöntemle anlaması kolay kılınabilir ki bu yöntem de matema-
biliriz. Hâlbuki değişkenleri bilebilseydik belki de ‘TESADÜF’ ya
tiktir. Unutmayın; milyonda bir olasılık bile gerçekleştiğinde yüzde
da ‘ŞANS’ kavramını ortadan kaldırabilirdik. Şöyle ki; bir madeni
yüzdür!
62 | Profil