BİTKİ
KİŞNİŞ
Eski Mısır papirüslerinde, Çince ve Sanskritçe metinlerde ve hatta İncil’de
Kişniş’in sağlığa yararlı etkilerinden övgüyle söz edilir.
B
ir maydanoz ailesi üyesidir. Bu geniş
ailenin aromatik bitkilerinden olan kişniş, tohumundan kolaylıkla yetiştirilebilirse de özellikle Doğu Anadolu Bölgesi’nde
yabani olarak bulunur. Maydanoza gerçekten çok benzeyen kişnişi ancak tadarak
ayırt edebilirsiniz; özellikle de çok keskin
bir gözünüz yoksa. Kişniş maydanozdan biraz daha açık yeşildir, yaprakları da daha
yuvarlaktır.
Yaz aylarında pembe ve beyaz çiçekleriyle saksıda bile yetiştirebilirsiniz kişnişi. 60
santimetreye kadar boylana bilen tek yıllık
otsu bir bitkidir. Çiçekleri olgunlaşınca, 27 milimetre çapında yuvarlak, açık kahverengi tohum kılıfını taşıyan kokulu, kuru
meyvelere dönüşür. Bitkinin tümünün tahtakurusunu andıran bir kokusu vardır. Yabani olarak Doğu
Anadolu’da (başta Erzurum ve Kars olmak
üzere) yetişir. Bol güneşli yerleri, geçirgen
ve hafif toprakları seven kişnişin tohumları sonbaharda ekilir. Baharatçılarda satılan
kişniş tohumlarından alıp bahçenizde veya
saksılarda yetiştirip yoğun aromasından
yararlanabilirsiniz. Çiçeklenme devresi öncesinde toplanır. Ektiğiniz döneme göre
çoğu mevsimde kullanma şansınız vardır.
Kars’ta “Geşniş Aşı” adı verilen bir kişniş
çorbası yapılır. Doğu Anadolu’da pek çok
yemeğe maydanoz gibi doğranır. Kişniş şekeri eski dönemlerden günümüze kalmış
bir keyiftir. Van’da buğdayla yapılan “Ayran
Aşı” kişnişsiz düşünülemez. Trabzon’da
“kinzi” denir kişnişe ve aynı adla anılan cevizli ezme lahana yemeklerinin yanında
garnitür olarak sunulur. Gaziantep’te ise
kişniş, et ve et suyuyla hazırlanan yemeklerde ve bazı pilavlarda kullanılır.
Kişniş antik çağ yemeklerinde de çok kullanılan aromatik bitkiler arasındadır. İran
Türkleri kişnişi yemeklere rayiha vermesi için kullanırlarmış. Gövde ve kökü sebze gibi pişirilip yenebilir. Meyveleri baharat olarak kullanılır. Kişniş tohumları mideyi uyarır. Dolayısıyla, mide rahatsızlıklarında, hazımsızlıklarda kullanılır ve sindirimi kolaylaştırır. Özellikle çocuklarda ishali
kesici etki yapar.
102
BITKI 4
OCAK 2014
10.01.2014 08:59