154
Anna Jankowiak
chrześcijaństwa, które tchnęło nowego ducha w pogańską społeczność słowiańską. Dzięki sakramentowi chrztu przyjętemu przez Mieszka I rozpoczął się trwający już tysiąc lat okres udoskonalania narodu polskiego, który dzięki religii udoskonalał się oraz stawał silnym i potężnym. Obchody przeprowadzone zostały w Poznaniu na Ostrowie Tumskim, przy żywym pomniku religijności polskiej – odnowionej i zregotyzowanej katedrze poznańskiej, pod którą znajdują się namacalne pozostałości wcześniejszej świątyni od czasów przedromańskich po gotyckie. Obchody millenijne stały się dla Kościoła i Polski okazją do odnowienia przysięgi danej przez naszego pierwszego historycznego władcę wobec Boga i religii. Bardzo mocno podkreślanym był również fakt, że trwające uroczystości należy odnosić jedynie do Tysiąclecia Chrześcijaństwa w Polsce, a nie tysiąclecia istnienia Państwa Polskiego, które według różnorodnych źródeł funkcjonowało już dużo wcześniej 5.
W ramach walki państwa z Kościołem podczas przygotowywań do milenium śledzone były poczynania księży, w efekcie czego powstawały notatki informacyjne odnoszące się do treści kazań i frekwencji wiernych na poszczególnych mszach. Za przykład niech posłuży dokument tego typu sporządzony dnia 11 kwietnia 1966 r., w którym to opisana została treść kazań z całej dzielnicy Stare Miasto, odnosząca się do historycznego tysiąclecia chrześcijaństwa w Polsce, z zaznaczeniem, że frekwencja podczas mszy była dość niska, a podczas liturgii dla młodzieży nawoływano wiernych, aby przyprowadzili następnym razem ze sobą znajomych 6.
Państwo nie ograniczało się jednak tylko do obserwowania poczynań kościelnych. Już w 1949 r. podjęte zostały przez Kierownictwo Badań nad Początkami Państwa Polskiego na czele z prof. Aleksandrem Gieysztorem szerokie badania naukowe, których celem było zbieranie wszelakich materiałów źródłowych pomocnych w badaniach pierwszych organizmów państwowych na ziemiach polskich. Do tych działań zaangażowane zostało szerokie grono wybitnych naukowców polskich, w tym historyków, archeologów i źródłoznawców. Projekt koordynowany był przez prof. Kazimierza Majewskiego i prof. Zdzisława Adama Rajewskiego. Podczas spotkania Rady Państwa w dniu 14 grudnia 1957 r. ustanowiono lata 1960- 1966 okresem obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. W Poznaniu organem odpowiedzialnym za przygotowanie i przeprowadzenie uroczystości był komitet Frontu Jedności Narodowej pod kierownictwem ideowo-politycznym PZPR, który działać miał razem z ZSL i SD oraz radami narodowymi, związkami zawodowy-
5
Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu, sygn. OA XIII 360, Przemówienie J. E. Ks. Arcybiskupa Antoniego Baraniaka, Metropolity Poznańskiego wypowiedziane na ogólnopolskiej uroczystości milenijnej Gnieźnieńsko-Poznańskiej na Ostrowie Tumskim w Poznaniu przed Bazyliką Archikatedralną, dnia 17 kwietnia 1966 r.; Przemówienie Księdza Arcybiskupa Metropolity Antoniego Baraniaka podczas publicznej Sesji Episkopatu w Bazylice Archikatedralnej Poznańskiej – 17 czerwca 1966 r.
6
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, sygn. 1888, Notatka informacyjna dotycząca treści kazań i frekwencji na uroczystościach kościelnych w dniu 11 kwietnia 1966 r.