Atëherë nuk kishte web ndaj gjërat si klikimi nuk kishin të njëjtin kuptim.
Mund t’i tregoj dikujt një copë hiperteksti, një faqe që përmban lidhje,
klikojmë mbi lidhjen dhe Boom! -- do të dalë një tjetër faqe hipertekst.
Jo kushedi se çfarë. Këtë e kishim parë edhe më përpara-- hiperteksti
përdorej në CD-ROM-e. Vështirësia qe t’i bëje ata ta përfytyronin: pra,
përfytyroni që lidhja mund të shpinte praktikisht te çfarëdo dokumenti
që mund të sillnin në mendje. Ky qe pra hopi që ishte shumë i vështirë
për t’u bërë nga njerëzit. Por ja që disa ia dolën. Po, qe e vështirë të
shpjegohej, por lindi një lëvizje në bazë. Dhe kjo qe çka e bëri më tepër
zbavitëse. Kjo qe gjëja më ngazëlluese, jo teknologjia, jo ç’bënë njerëzit
me të, por vetë bashkësia, fryma e krejt këtyre njerëzve që u bënë tok,
përmes email-esh. Kështu qe atëherë.
E dini çfarë? Qe zbavitëse, por kështu është sërish pikërisht edhe tani,
pak a shumë. I kërkova gjithkujt, pak a shumë, të vinin nën këtë gjë
(Web) dokumentet e tyre -- U thashë, “A mund t’i vendosni dokumentet
tuaj në këtë gjënë e rrjetit?” Dhe ju të gjithë ashtu bëtë. Faleminderit. Qe
kënaqësi, apo jo? Dua të them që qe goxha interesante ngaqë pamë se
gjërat që ndodhin me rrjetin na lanë vërtet pa frymë. Na doli shumë më
thellë se sa mund ta përfytyronin në fillim kur sajuam site-in e vockël
web fillestar me të cilin ia filluam. Tani dua që të vendosni të dhënat
tuaja në web. Del se ka ende një potencial të stërmadh të bllokuar.
Ku është ndryshimi -- dokumente, të dhëna? Dokumentet i lexoni, apo
jo? Pak a shumë, i lexoni, mund të ndiqni lidhjet në to, dhe kaq është.
Të dhënat -- me një kompjuter mund të bëni gjithë llojet e gjërave. Të
dhënat drejtojnë një pjesë shumë të madhe nga çka ngjet në jetën tonë
dhe kjo ndodh ngaqë dikush i merr këto të dhëna dhe bën diçka me to.
Kështu që dua të mendoni mbi një botë ku gjithkush ka vënë të dhëna
në web që kështu, praktikisht gjithçka që mund të përfytyroni, të gjendet në web. Dhe t’i quani këto mandej të dhëna të lidhura. Teknologjia
është të dhëna të lidhura, dhe kjo është tejet e thjeshtë. Nëse doni të
vendosni diçka në web ka tre rregulla: gjëja e parë janë ata emrat me
HTTP -- ato gjërat që fillojnë me “http:” -- i përdorim jo më thjesht për
dokumente, i përdorim për gjërat mbi të cilat flasin dokumentet. I përdorim për njerëz, i përdorim për vende, i përdorim për produktet tuaja,
i përdorim për veprimtari. Krejt gjërat e konceptueshme kanë tani emra
që fillojnë me HTTP.
Rregulli i dytë- po qe se marr një nga këta emra HTTP dhe kërkoj rreth tij
pra përdor rrjetin për të, duke sjellë të dhëna përmes përdorimit të protokollit HTTP në web, do të marr si përgjigje disa të dhëna në një format standard
që janë pak a shumë të dobishme, e që dikush mund të dojë të dijë rreth asaj
gjëje, rreth asaj veprimtarie. Kush qe në veprimtari? Çfarëdo gjëje rreth atij
personi, ku ka lindur, ç’gjëra i pëlqejnë. Pra rregulli i dytë është që siguroj të
dhëna të rëndësishme.
Rregulli i tretë është që kur i siguroj ato të dhëna s’bëhet fjalë për gjatësinë dhe peshën, apo se ku ka lindur dikush, aty ka marrëdhënie. Të dhënat
përmbajnë marrëdhënie. Interesante, të dhënat përmbajnë marrëdhënie. Ky
person ka lindur në Berlin, Berlini bie në Gjermani. Dhe kur ka marrëdhënie,
kurdo që shprehet një marrëdhënie, gjë tjetër që lidhet aty ka një nga këta
emrat që fillojnë me HTTP. Kësh