Ljubiša Rajić
TEKST U VREMENU
Posle Drugog svetskog rata u Skandinaviji se, u okvirima socijaldemokratske politike, stvara, a zatim i sprovodi kulturna politika pod parolom „Kultura za sve“ kao prirodni nastavak međuratnih ideja o poslu, stanovima i obrazovanju za sve. Od tada nadalje, državna uprava se ne javlja samo neko ko brine jedino da nešto nepoželjno ne bude objavljeno već kao institucija koja, u idealnom slučaju, svojim intervencijama obezbeđuje što veću dostupnos kulture što širem sloju stanovništva otkupom knjiga za biblioteke i umetničkih dela za javne institucije, stipendijama za pisce i umetnike i drugim merama.
Prvo pismo u upotrebi za pisanje skandinavskih jezika, jeste runsko pismo i prve pisane potvrde jesu runski zapisi pisani starijim runama. Upotreba runskog pisma je u početku imala pre svega magijsku ulogu, a u znatno manjoj meri je ono služilo za druge vidove opštenja. Broj runskih zapisa napisanih i starijim i mlađim rnskim nizom je, geografski posmatrano, veoma neujednačeno raspodeljen po pojedinim nordijskim zemljama. Runsko pismo je uklesivano, ugrebavano ili urezivano u tvrde predmete (kamen, metal, drvo, kost) i bilo je teško upotrebljivo za duže tekstove, kako zbog načina na koji je pisano tako i zbog materijala na kome je pisano. Vrlo malo je korišćeno za pisanje na pergamentu i to tek nakon primanja hrišćanstva i početka upotrebe latiničnog pisma. Zapisi pisani runskim pismom, po pravilu nemaju književnu vrednost, jedan mali broj sadrži aliteraciju, a još manji broj ima i druge oblike poezije.
Jedan od najkarakterističnijih likova nove književnosti jeste norveški pisac Rudolf Vilhelm Mus /rudolf Wilhelm Muus/ (1862-1935), koji je napisao oko 50 romana, veći broj njih dužine i do 1.600 stranica, zatim nekoliko stotina kraćih knjiga i bezbroj svezaka predviđenih kao „štivo za narod“. Sem romana, pisao je i istorijske pripovetke, pozorišne komade, pesme za pevanje, pesme za čitanje, prevodio je kriminalističke romane. Radnja je dramatična, ali stereotipna, i ispunjavala je u potpunosti očekivanja da zabvi. Do 1910. Godine prodao je preko 700.000 primeraka svojih knjiga, ali taj iznos treba uvećati mnogo puta, jer su pojedini primerci prenošeni iz ruke u ruku dok se na kraju nisu pohabali do nečitljivosti.
Ljubiša Rajić, Tekst u vremenu: dinamika i istoriografija nordijske književnosti, Geopoetika, 2008, Beograd