My first Publication MADEIN_issuu styczeń-luty

DAWNO TEMU I KTO TO WI(E)DZIAŁ! HISTORIE Z WARMII I MAZUR, KTÓRE PRZESZŁY DO HISTORII 1901 r. XX w. CZŁOWIEK MIEJSCE Dobroczyńca ludzkości – ta- kim tytuł otrzymał Emil Adolf von Behring, który urodził się w 1854 roku w Ławicach pod Iławą. Bakteriolog uważany za twórcę immunologii, lau- reat pierwszej Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny ukończył gimnazjum w Olsztynku, studia medycz- ne w Berlinie. W zamian za stypendium na studia zobo- wiązał się do odsłużenia kilka lat w armii pruskiej jako lekarz wojskowy, gdzie zetknął się z ofiarami epidemii błonicy. W 1889 roku w Berlinie został asystentem odkrywcy zaraz- ków gruźlicy Roberta Kocha. Przez to otrzymał zwolnienie z wojska i możliwość podjęcia pracy naukowej. Od 1895 roku był profesorem Uniwersytetu w Marburgu. Utrzymy wał bliskie kontakty z francuskimi naukowcami z Instytutu Pa- steura. W Instytucie Higieny Uniwersytetu Berlińskiego uzyskał środki na dalsze ba- dania nad surowicą przeciwko błonicy. Wykonał wiele prób na zwierzętach, aż jego lek zaaplikowano chorym. Odkry- cie surowicy przeciwbłoniczej przyniosło mu w 1901 roku Nagrodę Nobla. W 1890 roku z Japończykiem Shikasaburo Kitasato wynalazł surowicę przeciwtężcową. Jego na- zwiskiem została nazwana nagroda przyznawana przez Uniwersytet w Marburgu, naj- ważniejsza niemiecka nagroda w dziedzinie medycyny. Za swoje odkrycia został nobili- towany tytułem szlacheckim. WYDARZENIE 26 listopada 2018 oficjalnie zakończono prace remontowe w piramidzie w Rapie – jednym z najbardziej osobliwych za- bytków Mazur znajdującym się pod granicą z Rosją. Znajdują się w niej trumny z siedmioma zmumifikowanymi ciałami członków rodziny von Fahren- heit, która miała nieistniejący już dziś majątek w oddalo- nych o dwa kilometry Małych Bejnunach. Najczęściej przyj- mowano, że piramidę w Rapie zbudowano około 1808 roku, a kształt budowli wynikał z fascynacji budowniczego kulturą Egiptu. Inni przypusz- czają, że budynek powstał około 1795 roku, natomiast kształt budowli ma związek z masonerią – ten typ budowli pojawiał się w symbolice wolnomularskiej. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskie- go ustalili, że budowniczy piramidy w Rapie był spo- krewniony z gdańszczaninem Fahrenheitem, twórcą ska- li termometrycznej. Ponad dwustuletni grobowiec został podczas wojny zdewastowany przez Rosjan, a w kolejnych latach niszczyli go wandale. Nadleśnictwo Czerwony Dwór, na terenie którego leży pirami- da, od lat szukało pieniędzy na remont zabytku. Odbudowa- no zniszczone mury, trumny, przyspawano wyrwany krzyż. Odtworzone zostały także drzwi piramidy zamurowane w 2010 roku. Całość prac zo- stała sfinansowana z Fundu- szu Leśnego. 2018 r. W roku 1897 na wyspie Her- ta na Jeziorze Wulpińskim, mieszkaniec Dorotowa Robert Rogalla, prowadzący w Olsz- t y n i e s ł y n n ą re s t a u r a c j ę „Coppernicus”, wybudował pensjonat z gospodą. Herta stała się ulubionym miejscem wycieczek turystycznych. Ze stałego lądu można było dostać się tu promem kursu- jącym z Dorotowa. Okres naj- większej świetności zaczął się dla wyspy po I wojnie świato- wej. Istniejąca tutaj restaura- cja uważana była za najlepszą w okolicy. Na wyspie było tak że muzeum, w k tór ym z n a j d ow a ł y s i ę p a m i ą t k i z okresu I wojny światowej i bitew średniowiecznych. Kwitło tam życie towarzyskie, pojawiali się goście z całych Niemiec. 21 lipca 1935 roku podczas podróży z wyspy, około 400 metrów od brze- gu wywrócił się prom z 24 pasażerami, utonęło 12 z nich i jedna osoba niosąca pomoc. Po tym wydarzeniu pensjonat zaczął podupadać. Po wojnie komitet wojewódz- ki partii miał tam ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy, dawne budynki zostały ro- zebrane i przystosowane do nowych celów. Po 1989 roku ośrodek całkowicie upadł. Na dnie jeziora spoczywa nadal prom towarowy i eks- ponaty muzealne, a na wyspie – ruiny budynków. Wyspa o powierzchni 6,44 ha jest wystawiona na sprzedaż za około 3 mln zł. RZECZ Ich dokładność sięga po- jedynczych milisekund na dobę. Elektromechaniczne wahadłowe zegary Shortta to najdokładniejsze zegary mechaniczne w historii, wyna- lezione w 1921 roku przez bry- tyjskiego inżyniera Williama Shortta, we współpracy z ze- garmistrzem Frankiem Hope Jonesem. Zostały wyprodu- kowane w około 100 egzem- plarzach i od roku 1922 aż do końca lat 40. XX wieku (kiedy zastąpiono je dokładniejszymi zegarami kwarcowymi) opie- rał się na nich pomiar czasu. W 1926 roku po raz pierwszy wykorzystano je do pomiaru niewielkich zmian prędkości rotacji Ziemi. Ze ga r Sh or t t a skła da si ę z dwóch oddzielnych mo- dułów. Miedziany cylinder jest hermetycznie zamknięty, a wewnątrz umieszczone jest tzw. „wahadło pan” – wła- ściwy wzorzec czasu. Drugi moduł to elektromechaniczny zegar wahadłowy, połączony elektrycznie z pierwszym. Chód jego „wahadła sługi” jest co 30 sekund synchroni- zowany z chodem wahadła wzorcowego. W olsztyńskim obserwatorium można zoba- czyć rzadki, wciąż sprawny ek sponat b ę dący jednym z dwóch w pełni sprawnych zegarów Shortta w Polsce. 1921 r. Wyszperała w historii: Beata Waś, obraz: proinvestdata.pl, czerwony-dwor.bialystok.lasy.gov.pl, planetarium.olsztyn.pl, wikipedia.org 093

My first Publication MADEIN_issuu styczeń-luty | Página 93