12
12
Mezankimal Kök Hücreler
MÜTF ÖBAK Kök Hücre Çalışma Kurulu olarak bu seneki makale saati faaliyetimizin ilkinde 1970’ ten beri yayında olan International Journal of Biochemistry & Cell Biology’ in 40. Sayısında 2008 yılında yayımlanmış olan MSC: A Promising Candidate in Regenerative Medicine adlı makaleyi tartıştık( 1).
Mezankimal kök hücreler; çeşitli tipteki hücrelere farklılaşabilen multipotent kök hücrelerdir. In vitro ve in vivo kültürlerde; osteobla stlara, kondrositlere, miyositlere, adipositlere ve kısa bir zaman önce tanımlanmış olan pankreatik beta adacık hücrelerine farklılaşabildiği gösterilmiştir. Mezankimal kök hücre için çeşitli tanımlamalar yapılmış ve beraberinde farklı isimler kullanılmıştır. Ancak hiçbiri tam anlamıyla yeterli ve tanımlayıcı olmamıştır. MKH’ i anlamak için bazı yanlarını gözden geçirmekte fayda var:-Mezankim: Hematopoietik ve bağ dokuya farklılaşabilen embriyonik bağ dokuyu,-Stromal kök hücre: Bağ dokuyu ve dokuların işlevsel hücrelerini ifade eder.-Multipotent: Yüksek bölünme ve farklılaşabilme yeteneği ama bütün bir organ oluşturma yeteneğine sahip değildir.-Transdiferansiyasyon özellikleriyle de MKH’ lar mezankim olmayan hücrelere de farklılaşabilirler( Nöronlar ve astrositler)( 2).
MKH; çoğu organın bağ dokularında bulunup, kıkırdak, kemik ve yağ dokusuna ve transdiferansiyasyon yetenekleriyle de farklı hücre tiplerine farklılaşabilirler. Hasar, inflamasyon ve tümör bölgelerine göç edebilir ve doku mikroçevresini salgıladığı çözünebilir faktörlerle değiştirebilirler( Şekil 1).
MKH; aldığı uyaranın tipine bağlı olarak simetrik ve asimetrik olmak üzere iki farklı şekilde bölünür. Simetrik bölünmeyle kendi sayısını artırabilirken; asimetrik bölünmeyle kendisinden ve progenitor hücreden oluşturarak sayısını korur( 3).
1970 yılında guinea pig kemik iliğinden“ colony-forming unit: fibroblastic” olarak ilk kez Friedenstein tarafından tanımlanmıştır.
Ama fibroblast ünitesi olmadığı anlaşılıp multipotent yeteneği keşfedilince üzerinde birçok çalışma yapılmaya başlanmıştır.
MKH; diğer hücrelerden hücre yüzey molekülleri sayesinde ayrılır. Bunlar adezyon, reseptör, ligand veya enzim olabilr. Uyarıldıklarında hücredeki sinyal yolaklarını uyararak, MKH’ in davranışını değiştirirler. Tek bir hücre molekülü tanımlanmamakla beraber hangi dokudan alındığına bağlı olarak farklı fenotipler verebilmektedir. MKH’ lerin lökosit ortak antijeni olarak bilinen CD45 ve hematopoietik hücre ayracı olarak bilinen CD34 taşımadıklarını; TGF- β reseptör kompleksi parçası olan CD105 ve CD73 taşıdıklarını bilmekteyiz.
MKH’ lar yaygın olarak canlıların farklı dokularında bulunmaktadır. Fakat en güvenilir ve en zengin kaynak kemik iliğidir. Bunun dışında; yağ doku, sinovyal zar, iskelet kası, dermis, perisit, trabeküler kemik, fetal karaciğer, göbek kordonu, akciğer, dental pulpa ve periferal kandan elde edilebilmektedir. Yalnız diğer dokulardan elde edilen MKH’ lar kemik iliğindekilerle birçok özelliği paylaşsa da fenotipik, proliferatif ve farklılaşma kapasitesi açısında farklılıklar gösterebilmektedir. Kemik iliğinde bulunun MKH’ lar, hematopoietik kök hücrelerin mikro çevrelerini inşa eder ve yenilenme, proliferasyon ve HSC farklılaşmasında pozitif ve negatif yönde etkiler oluşturur.
MKH’ lar salgıladıkları HGF, TGF-1, IL-1, IL-1B, IL-3, IL-7, IL-11, Stem Cell Faktörü, Fms like tyrosine kinase, β-ligand gibi çözünebilir faktörlerle hasarlı dokunun rejenerasyon yeteneğini artırır, endojen progenitorlerin proliferasyon ve farklılaşmasını uyarır, inflamatuvar ve immün reaksiyonları baskılayarak dokunun mikro çevresini değiştirebilir. Bu noktada ise MKH’ ların immünmodulasyon yeteneğinden bahsedebiliriz( Şekil 1).