7
Zapisanie besarabskich „Dróg Śmierci”
Projekt będzie cyfrowo dokumentował istniejące informacje i pomniki „Dróg Śmierci”
w północnej Mołdawii oraz od Kiszyniowa po Naddniestrze, upamiętniając 80 000 Żydów, którzy tam zginęli. Projekt koncentruje się na mapowaniu mołdawskich miejsc związanych
z Holokaustem, w tym miejsc zagłady. Po zmapowaniu miejsca te zostaną udostępnione
w ramach wirtualnej wycieczki i wystawy, obejmującej badania terenowe, wywiady
i tłumaczenie treści na wiele języków. Wycieczka odbędzie się również na miejscu, gdzie kilka grup będzie miało możliwość fizycznie przejść te trasy. Dzięki fizycznej dostępności wycieczki i wystawy w Mołdawii oraz ogólnej dostępności online, projekt upamiętni Holokaust w Mołdawii, będzie zapobiegać zniekształcaniu historii Holokaustu i przyczyni się do powstania wirtualnych wystaw Yad Vashem.
Wnioskodawca: Agudas Israel w Mołdawii.
Pamięć o zagładzie Romów w Europie Wschodniej
Celem projektu jest odkrycie dokumentów archiwalnych i ustalenie dowodów ludobójstwa Romów w Europie Wschodniej, które miało miejsce podczas II wojny światowej. Zespół projektowy zbierze świadectwa najstarszego żyjącego pokolenia Romów ze wszystkich krajów partnerskich, utworzy archiwa w celu zachowania ich osobistych historii oraz zidentyfikuje miejsca egzekucji i masowych grobów w tych regionach. Zostanie stworzony specjalny zestaw narzędzi, który będzie wspierał edukatorów i badaczy w wielu językach. Internetowa kolekcja projektu będzie zawierać wybrane dokumenty archiwalne, nagrane świadectwa poszczególnych świadków oraz listę zidentyfikowanych miejsc mordów. Materiały te zostaną udostępnione na stronie internetowej wraz z interaktywną mapą prezentującą wyniki projektu. Dążąc do tego, by powstały godne miejsca pamięci
o ludobójstwach, projekt promuje publiczne uznanie ludobójstwa Romów w Europie Wschodniej.
Wnioskodawca: Roma Community Center (RCC)
Holokaust i ludobójstwo Romów: edukacja dla regionu Bałkanów i o regionie Bałkanów
Projekt składa się z czterech kursów online na temat Holokaustu i ludobójstwa Romów, antysemityzmu i antycyganizmu na Bałkanach, a także seminarium stacjonarnego w Skopje
i Belgradzie. Nagrane wykłady pomogą stworzyć platformę edukacyjną i trwałe źródło wiedzy dla przyszłych uczniów, zachęcając do krytycznego myślenia oraz promując tolerancję
i empatię. Opierając się na zasobach IHRA, takich jak „Zestaw narzędzi przeciwko zniekształcaniu historii Holokaustu”, kursy dostarczą uczestnikom historycznie rzetelnych relacji i udokumentowanych, solidnych informacji, aby zapobiec rozpowszechnianiu fałszywych narracji. Uwzględniając unikalny regionalny i historyczny kontekst Holokaustu na Bałkanach, projekt zaowocuje stworzeniem pierwszych kursów online na temat Holokaustu
i ludobójstwa Romów dla tego regionu w lokalnych językach.
Wnioskodawca: Haver Srbija
Odporność Romów: drastyczne historie o wojnie, migracji i nadziei
Projekt ten umożliwia młodzieży romskiej dokumentowanie i upowszechnianie prawdziwej historii ludobójstwa Romów. Poprzez gromadzenie historii mówionych, tworzenie archiwów multimedialnych i produkcję materiałów edukacyjnych, projekt ten ma na celu przeciwdziałanie zniekształceniom i historycznej amnezji otaczającej ludobójstwo Romów. Projekt przechowuje zapisy i świadectwa społeczności romskiej w archiwum cyfrowym
i udostępnia je za pomocą materiałów edukacyjnych. Projekt śledzi związek między zachowaniem pamięci o ludobójstwie a kształtowaniem się romskiego społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie, koncentrując się na wzmocnieniu pozycji grup marginalizowanych. Bada również, w jaki sposób zachowanie dokumentacji archiwalnej przyczyniło się do powstania romskich organizacji pozarządowych i do zaangażowania obywatelskiego przedstawicieli społeczności, zwłaszcza młodzieży.
Wnioskodawca: Kherson City Association of Young Roma
Ostatnia część poświęcona jest doświadczeniom więźniów, stałym elementom obozowej egzystencji. Tematami są tu: zmęczenie, głód, zimno, cielesność, strach, zobojętnienie, beznadzieja oraz śmierć.
– Kiedy bierzemy pod uwagę całość wystawy w Muzeum, należy zdawać sobie jasno sprawę, że odwiedzający wejdą na ekspozycję w oryginalnym obozowym bloku już po przejściu przez bramę „Arbeit macht frei”. Po wyjściu z niej natomiast, przez długi czas będą znajdować się
w poobozowej przestrzeni – zarówno
w Auschwitz I, jak i w Birkenau. Tworząc ekspozycję, musieliśmy pamiętać, że stanowi ona jedynie wprowadzenie, które przygotowuje odwiedzającego do konfrontacji z autentycznym miejscem, gdzie wydarzyło się tak ogromne zło – powiedział dr Piotr Setkiewicz.
– W świecie, w którym panuje moda na wystawy narracyjno-historyczne, my bardzo świadomie uczyniliśmy ogromny krok do tyłu i przedstawiliśmy ekspozycję zdecydowanie bardziej fenomenologiczną, czyli nie taką, która definiuje i opowiada, ale taką, która pokazuje – podkreślił dr Piotr M. A. Cywiński.
„Wystawa nie tyle opowiada historię, ile ją prezentuje. Jest to świadomy wybór, inspirowany podejściem Ocalałych, którzy dekadę po wojnie tworzyli poprzednią ekspozycję. Kierowali się oni założeniem, że w takim miejscu historia powinna przemawiać obrazem i dowodami, a nie jedynie słowami. Dlatego także w tej odsłonie narratorem jest przewodnik, który w odpowiednich momentach wyjaśnia prezentowane zagadnienia” – czytamy we wstępie do katalogu wystawy.
Jak powiedział autor projektu koncepcyjnego wystawy Bartłomiej Pochopień, ekspozycja, która ma służyć milionom odwiedzających na przestrzeni kolejnych dekad, kładzie istotny nacisk na uniwersalność oraz trwałość przekazu: – Czyni to, uwypuklając rangę autentyzmu miejsca i eksponatów, między innymi poprzez minimalizowanie architektonicznych środków wyrazu.
– Zarówno wyodrębnienie jak najtrafniejszych obiektów, jak i sama architektura wystawy, aranżacja wnętrz, dobór materiałów wykończeniowych
i rozwiązań technologicznych, uwzględniają przy tym nie tylko szczególną lokalizację
i konserwatorską troskę o historyczne budynki, ale również bardzo intensywny ruch odwiedzających, poruszających się po Muzeum w systemie grup przewodnickich – dodał Pochopień.
W przestrzeni dwóch bloków zobaczyć można m.in. 153 oryginalne obiekty. Wśród nich są: więźniarskie drewniaki i pasiaki, miski i łyżka, waga do chleba, golarka oraz krzesło służące do strzyżenia więźniów, obozowy dzwon, pejcz, łopaty, chochla do zupy, kozioł do wykonywania kar, tablica pokazująca stan liczbowy więźniów w obozie, czy pulpit na nuty i batuta dyrygenta obozowej orkiestry.
Niezwykle poruszające są niewielkich rozmiarów przedmioty, które pozwalają zobaczyć, w jaki sposób więźniowie wrzuceni w koszmarny świat obozu próbowali zachować w nim człowieczeństwo. To między innymi: grzebień, pędzel do golenia, lekarstwa, opakowanie po papierosach i zapałkach, plansza do gry oraz pionek szachowy, wykonana w obozie lalka, pierścionek czy ryngraf.
Oprócz tego tematykę wystawy ilustruje ok. 2400 fotografii więźniów i więźniarek, 489 dokumentów rejestracyjnych oraz 29 prac artystycznych autorstwa Ocalałych
z Auschwitz: Wincentego Gawrona, Franciszka Jaźwieckiego, Jana Komskiego, Mieczysława Kościelniaka, Haliny Ołomuckiej i Władysława Siwka.
Częścią wystawy jest także tzw. Archiwum Pamięci, gdzie zobaczyć można setki kart
z zapisem relacji Ocalałych, a także pierwsze wydania wspomnień ich autorstwa. To dzięki ich słowom jesteśmy dziś w stanie opowiedzieć tak dokładnie o historii Auschwitz.
„Choć wspomnienia za każdym razem są bolesne, Ocalali czują, że mają swoistą misję, że są winni to tym, którym nie było dane przeżyć obozu. Spisując swoje myśli, szczegółowo ukazują cały proces wyniszczania więźnia i obdzierania go
z godności. Wskazują jednocześnie na mechanizmy, które doprowadziły do ludobójstwa w Auschwitz i powtarzają kolejnym pokoleniom słowa 'nigdy więcej'”. - czytamy w katalogu wystawy.
Ekspozycję, jeszcze przed otwarciem, mogli zobaczyć członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej oraz współpracujący
z Muzeum światowi eksperci.
Cała Nowa Wystawa Główna zastąpi dotychczasową, która z pewnymi zmianami istnieje od 1955 r. Ekspozycja prezentowana będzie na parterach sześciu historycznych bloków byłego obozu Auschwitz I, oznaczonych numerami od 4 do 9.
Ze względu na to, iż wystawa została zaprojektowana dla zwiedzających
z przewodnikiem, towarzyszy jej katalog opublikowany w językach polskim
i angielskim, który zdecydowanie pogłębia prezentowane tam zagadnienia.