"AUSCHWITZ: NIE TAK DAWNO, NIE TAK DALEKO". Wyzwania wystawy.
Ana Galán Pérez, Anna Biedermann*
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie złożonego procesu zarządzania zbiorami wchodzącymi w skład wystawy “Auschwitz: Nie tak dawno, nie tak daleko” otwartej w Madrycie w grudniu 2017 we współpracy z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, która w nadchodzących latach będzie podróżowała po Europie i Ameryce. Artefakty pochodzą z ponad dwudziestu kolekcji stanowiących dziedzictwo Holokaustu na całym świecie.
Przez ostatnie lata Dział Zarządzania Zbiorami współpracował z zespołem kuratorów i muzealników, stawiając czoła wyzwaniom, które udawało się stopniowo przezwyciężać. Pracom analitycznym towarzyszyło korzystanie z odpowiednio dobranych narzędzi oraz metod badawczych dopasowanych do tego ważnego i zakrojonego na szeroką skalę projektu.
Niełatwo odnieść się do tak trudnego dziedzictwa, którego istota łączy w sobie kwestie historyczne, społecznie oraz traumę. Jego zrozumienie wychodzi poza ramy powszechnie znanego i przyjmowanego sposobu klasyfikacji. Nasuwają się następujące pytania:
- co dzieje się, gdy nie mamy dostępu do przejrzystego systemu klasyfikowania zbiorów pochodzących z czasów Holokaustu?
- jak wyglądają prace konserwatorskie?
Dokumentacja dostarczona w celu wpisania niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau (1940-1945) na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO podkreśla Wyjątkową Wartość Uniwersalną oraz fakt, iż miejsce to należy zachować jako świadectwo zbrodni, do jakiej ludzkość była zdolna oraz po to, by okrucieństwa te już nigdy się nie powtórzyły. Innymi słowy, celem jest zachowanie terenów obozowych oraz ich wykorzystanie w celach edukacji o Holokauście.
Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau zostało oficjalnie otwarte w 1947 roku, a właściwie jego koncepcja sięga dnia wyzwolenia – 27 stycznia 1945 r. Do Muzeum należy największa część zbiorów wchodzących w skład wystawy, które mają na celu pomóc nam w zrozumieniu historii pozostałych kolekcji. Wszystkie artefakty w pewien sposób dzielą tę samą przestrzeń i czas (Cywiński 2018).
Poprzez swoją narrację, artefakty dostarczają nowych informacji i stanowią przekaz głównej idei wystawy „Auschwitz: Nie tak dawno, nie tak daleko” (Ferreiro 2018). Zyskujemy nową perspektywę ich analizy dzięki odmiennemu pochodzeniu, wykorzystanym materiałom i producentom i jest to perspektywa zbioru-matki nawiązującego do okresu przed, w trakcie i po Auschwitz (Van Pelt 2018a).
Zbiór elementów, które indywidualnie przekazują konkretne wartości, w tym wypadku przyczynia się do tworzenia nowej połączonej wizji, dzięki nowej narracji budującej globalny przekaz. W ten sposób możliwe jest wsparcie procesów dokumentacji pierwotnego muzeum poprzez dodanie nowych informacji, rozszerzenie i wzbogacenie wartości dokumentacyjnej oraz jej skatalogowanie w ramach zarządzania zbiorami tworzącymi wystawę.
Wszystkie zdjęcia w artykule: Musealia, José Barea.