Do Archiwum Muzeum Auschwitz przekazano kolekcję dokumentów dotyczących historii obozu, w tym korespondencję więźniarską
z różnych okresów jego funkcjonowania. Wśród najstarszych materiałów znajduje się dokument wysłany 17 grudnia 1940 r. przez Jana Sworznia, więźnia oznaczonego numerem 56, deportowanego do Auschwitz
w pierwszym transporcie polskich więźniów politycznych 14 czerwca 1940 r. Jest to drukowane zawiadomienie dla rodziny dotyczące zasad przesyłania paczek świątecznych. Jan Sworzeń zginął w obozie
6 stycznia 1943 r.
W przekazanym zbiorze znajduje się także obszerny rękopis Arthura Liebehenschela, komendanta obozu Auschwitz w latach 1943–44. Dokument ten powstał w 1947 r. podczas jego uwięzienia w Polsce, w związku
z przygotowaniami do procesu przed Najwyższym Trybunałem Narodowym. Zapiski, opatrzone własnoręcznym podpisem, stanowią materiał źródłowy do badań nad funkcjonowaniem obozu i odpowiedzialnością jego sprawców.
Wśród pozostałych materiałów związanych
z historią Auschwitz są listy więźniów, korespondencja rodzin, dokumenty dotyczące przesyłania paczek i pieniędzy, a także zawiadomienia o śmierci.
Szczególne znaczenie mają świadectwa ukazujące indywidualne losy ludzi, których historia często zachowała się jedynie we fragmentach obozowych dokumentów.
– Za każdym dokumentem kryją się dramaty konkretnego człowieka, czasem grupy ludzi. Każda z tych historii jest częścią największej tragedii w historii Europy. Dlatego nie można dopuścić, by losy konkretnych ludzi pozostały poza spuścizną historyczną, archiwalną, naukową, by trafiały do szuflad kolekcjonerów, do prywatnych schowków, do amatorskich teczek. Wówczas bowiem, z perspektywy całości Zagłady i dziejów obozowych ginie faktyczna obecność konkretnej Ofiary – podkreślił dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywinski.
W wydarzeniu w Warszawie wzięli udział minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, minister ds. federalnych
i europejskich stosunków międzynarodowych oraz mediów Nadrenii Północnej-Westfalii Nathanael Liminski, dyrektor generalny Fundacji Auschwitz-Birkenau Wojciech Soczewica oraz przedstawiciele korpusu dyplomatycznego, muzeów, archiwów
i instytucji pamięci.
– Dokumenty stają się coraz ważniejszymi świadkami historii i to na nich musimy opierać odpowiedzialną politykę pamięci. Politykę, która chroni autentyczne źródła, zapewnia warunki do niezależnych badań i pozwala poznawać przeszłość w całej jej złożoności – powiedziała minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska.
– Za każdym dokumentem stoi człowiek. Ktoś, kto miał rodzinę, ktoś, kto miał plany, marzenia, ktoś, kto kochał, tęsknił, bał się o swoich najbliższych, ktoś, komu wojna odebrała normalne życie, ale także często przyszłość – dodała.
– Gdy dezinformacja i manipulowanie faktami stają się coraz poważniejszym zagrożeniem, również dla pamięci o drugiej wojnie światowej, Zagładzie i zbrodniach totalitarnych, naszą odpowiedzią muszą być silne instytucje pamięci, profesjonalne archiwa, digitalizacja zbiorów, edukacja historyczna i międzynarodowa współpraca – mówiła minister Cienkowska.
– Nie możemy za każdym razem polegać wyłącznie na społecznych protestach, dobrej woli darczyńców i nadzwyczajnych działaniach ratunkowych. Dlatego kieruję dziś apel do wszystkich osób i instytucji posiadających dokumenty obozowe, korespondencję więźniów, świadectwa życia w gettach czy osobiste pamiątki po ofiarach prześladowań. Przekazujcie je do muzeów, archiwów i miejsc pamięci. Dajcie historykom możliwość ich zbadania, a kolejnym pokoleniom poznania zapisanych w nich historii – podkreśliła.
Oprócz Muzeum Auschwitz wśród odbiorców dokumentów znalazły się m.in. Państwowe Muzeum na Majdanku, Muzeum Stutthof
w Sztutowie, Muzeum Gross-Rosen
w Rogoźnicy, Muzeum Treblinka, Muzeum Więzienia Pawiak, Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII, Muzeum Getta Warszawskiego, Muzeum Katyńskie
w Warszawie oraz Centralne Muzeum Jeńców Wojennych.
Dokumenty przekazano także Żydowskiemu Instytutowi Historycznemu im. Emanuela Ringelbluma oraz Archiwum Państwowemu
w Łodzi.
Zasięg wydarzenia wykracza jednak poza Polskę. Wśród odbiorców dokumentów znalazło się Holocaust Memorial Center
w Budapeszcie, a także ambasady Czech, Danii, Litwy i Niderlandów w Polsce. Materiały dotyczą m.in. historii getta w Theresienstadt, obozów Westerbork i Amersfoort, prześladowań Żydów na Węgrzech oraz okupacji ziem litewskich.
Niektóre dokumenty dotyczące Auschwitz przekazano do innych instytucji. Centralne Muzeum Jeńców Wojennych otrzymało m.in. kartę wysłaną w listopadzie 1943 r. z Oflagu XVII A do polskiego internowanego
w Szwajcarii. Nadawca zwracał się w niej
z prośbą o pomoc dla kobiety uwięzionej
w Auschwitz II-Birkenau, podając jej numer więźniarski i adres obozu.
9