44. POSIEDZENIE MIĘDZYNARODOWEJ RADY OŚWIĘCIMSKIEJ
Miejsce Pamięci Auschwitz
Dyrektor Muzeum Auschwitz-Birkenau, dr Piotr M. A. Cywiński, przedstawił członkom Rady sprawozdanie z najważniejszych wydarzeń i działań realizowanych w Miejscu Pamięci od poprzedniego posiedzenia.
Wśród ważnych wydarzeń wymienił obchody 86. rocznicy deportacji pierwszych Polaków do Auschwitz, które 14 czerwca zostały zakłócone przez osoby próbujące przekształcić uroczystość w manifestację polityczną. W związku z tym Muzeum rozważa zmiany w organizacji kolejnych obchodów, aby zapewnić ich godny i bezpieczny przebieg. Dyrektor mówił także
o rocznicy likwidacji przez Niemców obozu rodzinnego dla Romów i Sinti w Birkenau. – Są to obchody coraz obszerniejsze. Widać, że uczestniczy w nich coraz więcej młodzieży, pojawiają się także przedstawiciele coraz wyższego szczebla politycznego. To zajęło lata, a tak naprawdę dekady, żeby uczestnictwo w tych obchodach wpisało się na stałe w kalendarz ważnych upamiętnień – podkreślił.
Ważnym tematem wystąpienia była kwestia ochrony historycznych dokumentów związanych z niemieckimi nazistowskimi obozami koncentracyjnymi i Zagładą. Dyrektor przypomniał o działaniach podjętych po próbie sprzedaży na aukcji
w Niemczech kolekcji ponad 700 dokumentów z II wojny światowej. Dzięki współpracy Fundacji Auschwitz-Birkenau
z niemieckimi instytucjami i darczyńcami udało się zabezpieczyć znaczną część zbioru. Dokumenty dotyczące innych obozów, gett
i miejsc prześladowań mają zostać nieodpłatnie przekazane do odpowiednich instytucji pamięci.
– Jeśli dokument trafia do rąk prywatnych, to tak naprawdę ta osoba i jej losy są stawiane poza wielką historią. To w pewnym sensie jest tak, jakby schować człowieka do szuflady. Wydaje mi się, że takie sytuacje, kiedy możemy pokazać, jak bardzo te dokumenty wzbogacają archiwa miejsc pamięci, trzeba mocno nagłaśniać, żeby wytworzyć pewien etyczny imperatyw u jak największej liczby ludzi – mówił Piotr Cywiński.
Jednym z tematów przedstawionych na posiedzeniu była sytuacja związana
z siedmioma akwarelowymi odwzorowaniami twarzy Romów i Sinti, wykonanymi
w Auschwitz przez więźniarkę Dinę Gottliebovą-Babbitt na polecenie lekarza SS Josefa Mengelego. Według informacji medialnych, córki nieżyjącej Ocalałej wystąpiły do sądu w Kalifornii o zwrot oryginalnych prac. Muzeum przygotowuje się do postępowania prawnego, podkreślając, że portrety te stanowią wyjątkową dokumentację zbrodni popełnionych
w obozie.
– Zachowało się bardzo niewiele dokumentów dotyczących tragedii romskiego obozu rodzinnego. Te portrety należą do absolutnie najważniejszych – podkreślił dyrektor, który przypomniał też, że Międzynarodowa Rada Oświęcimska już
w 2001 r. zajęła jednoznaczne stanowisko
w tej sprawie. Wskazał na szczególny autorytet ówczesnego składu Rady, w którym zasiadali liczni Ocalali z Auschwitz.
Mówiąc o współczesnych wyzwaniach związanych z ochroną pamięci, dyrektor zwrócił uwagę na rosnące obawy wielu europejskich miejsc pamięci dotyczące ich przyszłości, szczególnie w kontekście zmian politycznych oraz możliwych ograniczeń finansowania.
– Narasta w niektórych krajach duży lęk, że to, co udało nam się wypracować od lat 90., czyli pewną spójną narrację, politykę współpracy
i wspólne działania, może się zmienić w wyniku tych zmian politycznych. Chodziło nam także o to, żeby dać głos mniejszym miejscom pamięci, które nie mają takiego wpływu na opinię publiczną – mówił dyrektor Cywiński. – To, że pamięć i polityka upamiętnienia rozwijały się inaczej w różnych krajach, nie zmienia faktu, że to część tej samej historii. Nie możemy sobie pozwolić, żeby w tej chwili polityka nas jakoś poróżniła czy podzieliła – dodał.
Dyrektor przedstawił również efekty projektu „Picture from Auschwitz”, którego celem jest udostępnianie twórcom filmowym cyfrowej rekonstrukcji autentycznej przestrzeni byłego obozu, przy zachowaniu zasad ochrony Miejsca Pamięci i wierności historycznej. Pierwszą produkcją zrealizowaną
z wykorzystaniem tego rozwiązania jest film fabularny „Blok 10”, zaprezentowany w lipcu na festiwalu filmowym w Monachium.
Wśród projektów archiwalnych Piotr Cywiński wymienił rozpoczęte we współpracy z Google
i innymi partnerami prace nad digitalizacją relacji Ocalałych z Auschwitz. We współpracy
z Google prowadzone są również prace nad cyfrową dokumentacją ponad czterech tysięcy dzieł sztuki znajdujących się w zbiorach Muzeum. Wysokiej rozdzielczości skany pozwolą na ich dokładne badanie i szersze udostępnianie.
Duża część sprawozdania poświęcona była pracom konserwatorskim. Dyrektor przedstawił m.in. postępy w zabezpieczaniu historycznych baraków murowanych w byłym obozie Auschwitz II-Birkenau. Około jednej trzeciej baraków na terenie dawnego obozu kobiecego zostało już poddanych konserwacji lub znajduje się w trakcie prac. Zakończono
W Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Warszawie 21 października 2026 r. odbyło się
44. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Wzięła w nim udział m.in. minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Obradom przewodniczył prof. Dariusz Stola.
16