34
FORUM DIALOGU
Miejsce Pamięci Mauthausen
Pierwszy dzień poświęcono planom nowego zagospodarowania terenu byłego obozu koncentracyjnego
w Gusen. Po powitaniu uczestników minutą ciszy uczczono pamięć Jeana-Louisa Roussela, który niespodziewanie zmarł 17 września. Roussel był wiceprzewodniczącym francuskiego stowarzyszenia Amicale de Mauthausen oraz Międzynarodowego Komitetu Mauthausen. Następnie przedstawiono projekt nowej aranżacji terenu oraz aktualne prace badawcze prowadzone przez Miejsce Pamięci Mauthausen. Podczas dyskusji panelowej rozmawiano
o szczególnych wyzwaniach związanych z przekształcaniem miejsc obciążonych trudną historią. Popołudniowe warsztaty
i interdyscyplinarne spacery po terenie poświęcono regionalnej kulturze pamięci, przyszłej pracy kuratorskiej i edukacyjnej oraz sposobom przedstawiania biografii.
Wieczorem pierwszego dnia pokazano film dokumentalny „Botschafter des Erinnerns” („Ambasador pamięci”) w reżyserii Magdaleny Żelasko. Film przedstawia Stanisława Zalewskiego, ocalałego
z Gusen, który także w wieku 100 lat nadal angażuje się jako świadek historii i który w ubiegłym roku odwiedził Miejsce Pamięci Mauthausen podczas Forum Dialogu.
W rozmowie z publicznością reżyserka opowiedziała o powstaniu filmu, historii życia Zalewskiego oraz o roli, jaką takie osobiste perspektywy odgrywają w pracy nad pamięcią.
Drugiego dnia wydarzenia rozmawiano o różnych doświadcze-
niach i historiach prześladowań poszczególnych grup więźniów,
a także o międzynarodowych perspektywach dotyczących historii
i przyszłości miejsc pamięci.
W równoległych panelach w języku niemieckim i angielskim omawiano m.in. prześladowania osób homosek-
sualnych, Świadków Jehowy oraz Romów i Sinti. Inne wystąpienia dotyczyły więźniów pochodzenia austriackiego, prześladowanych jako „aspołeczni” lub „kryminalni”. Na podstawie źródeł historycznych przedstawiono również perspektywę załogi obozowej.
Międzynarodowe projekty
z Hiszpanii, Austrii, Francji, Rwandy
i Argentyny pokazały, jak różnorodne mogą być sposoby podejścia do miejsc obciążonych trudną historią. Zaprezentowano także nowe formy upamiętniania i pracy edukacyjnej.
Forum Dialogu stworzyło zatem przestrzeń do dyskusji nad dalszym kształtowaniem i sposobami opowiadania o miejscu pamięci Gusen.
Serdeczne podziękowania dla wszystkich prelegentów, współorganizatorów i uczestników za ich wkład oraz wspólny dialog!
W dniach 18–19 września 2026 r. odbyło się 17. Forum Dialogu Miejsca Pamięci Mauthausen pod hasłem „Gusen: kształtowanie nowego miejsca pamięci – udział społeczny, badania, edukacja”. Około 100 osób reprezentujących środowiska naukowe, miejsca pamięci, edukację oraz społeczeństwo obywatelskie spotkało się, aby rozmawiać o przyszłości miejsc pamięci, ze szczególnym uwzględnieniem przyszłego Miejsca Pamięci Gusen.