EDUKACJA HISTORYCZNA
W OBLICZU TRWAJĄCEJ WOJNY
Natalia Tkachenko, MCEAH
W latach 70. XX w. mama Tetiany Shtondy odwiedziła Miejsce Pamięci i przywiozła ze sobą broszurkę-przewodnik, po przeczytaniu której nastoletnia dziewczyna zainteresowała się tą historią. Dopiero w 2026 r. Tetiana, która została nauczycielką historii w Dniprze, mogła spełnić swoje marzenie dzięki uczestnictwu w tegorocznym seminarium. Historia współpracy Międzynarodowego Centrum Edukacji
o Auschwitz i Holokauście w Muzeum Auschwitz z Ukraińskim Instytutem Badań nad Holokaustem „Tkuma” sięga 2018 roku.
Z przerwami spowodowanymi pandemią
i atakiem Rosji na Ukrainę, udało się dotychczas zrealizować pięć edycji seminarium dla nauczycieli z Ukrainy, w tym jedną online,
jedną edycję seminarium dla nauczycieli
z Polski, którzy w 2019 roku odwiedzili Dnipro i Kijów.
Tegoroczne seminarium miało miejsce
w dniach 17-20 sierpnia. Grupa 20 nauczycielek i nauczycieli z Ukrainy wzięła udział w zwiedzaniu studyjnym terenów byłego niemieckiego nazistowskiego obozu, szeregu warsztatów edukacyjnych oraz prelekcjach w Pracowniach Konserwatorskich
i Zbiorach Muzeum, a także historycznym spacerze po Oświęcimiu i wizycie w Centrum Żydowskim. Większa część programu mogła odbyć się w języku ojczystym uczestników
i stała się źródłem inspirujących wrażeń.
– Dużo już wiedziałam na ten temat, ale zobaczenie tego wszystkiego na własne oczy zmieniło moją optykę – podkreśliła Nataliia Ostrovska, doktor nauk o komunikacji społecznej i p.o. Kierownika Katedry Dziennikarstwa Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Zaporoska”.
– W Auschwitz historia przestaje być jedynie stroną z podręcznika. Otrzymuje bowiem ona ludzką twarz, głos i historię – dodała Larysa Pyshna, nauczycielka historii z Obwodu Mikołajowskiego.
Seminarium w Miejscu Pamięci Auschwitz jest dla osób z ogarniętej wojną Ukrainy szczególnym doświadczeniem. – Doskonale rozumiemy, że to dla Państwa nie tylko podróż. Opuścili Państwo swoje domy, bliskich, uczniów i przyjechali tutaj, aby wspólnie rozmawiać o pamięci, historii
i odpowiedzialności. Chcę Państwu powiedzieć, że my w Polsce z wielkim szacunkiem patrzymy na odwagę narodu ukraińskiego. Podziwiamy Państwa opór, walkę i determinację w obronie Ojczyzny – podkreślił podczas spotkania z grupą z Ukrainy Andrzej Kacorzyk, dyrektor MCEAH.
– Bycie w tym miejscu największej tragedii II wojny światowej w dotkliwy sposób daje Ukraińcom poczuć paralele z teraźniejszością – zaznaczyła Tetiana Nikiforova, nauczycielka historii i dyrektor Centrum Rozwoju Zawodowego „Oswitnia Trajektorija” dla nauczycieli przy Radzie Miasta Dnipro.
Nicią przewodnią poseminaryjnej refleksji były powiązania tematyki seminarium
z teraźniejszością, przede wszystkim
z perspektywy indywidualnego doświadczenia wojny. – Dla mnie to seminarium jest bardzo pomocne do rozwoju mojej własnej zdolności zarówno przechodzenia przez ból, jego akceptowania, jak i opowiadania o nim – podzieliła się Anastasiia Posunko, nauczycielka historii z obwodu dniepropietrowskiego.
– Dziękuję za refleksje, które zachęcają do zastanowienia się, jak zachować w sobie człowieka, miłość i nie zachorować na nienawiść do tych, którzy zabijają twoich rodaków, krewnych, przyjaciół i zwykłych ludzi w twoim państwie. Jak odpowiedzieć na pytanie o to, gdzie jest granica, której nie wolno przekroczyć – podsumowała Alla Chernii, doktor nauk politycznych i Dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Instytutu Podyplomowego Kształcenia Pedagogicznego.
Seminarium zainspirowało ukraińskich ekspertów pod wieloma względami. – Ważnym wnioskiem z projektu dla mnie, jako Ukrainki, była myśl o tym, jak mądrze zachowane jest to Miejsce Pamięci, które opowiada historię wielu grup ofiar. Dla Ukraińców może to być dobrym przykładem pielęgnowania własnej pamięci narodowej – podkreśliła Olena Pyshko, doktor nauk pedagogicznych i pracowniczka Rówieńskiego Obwodowego Instytutu Podyplomowego Kształcenia Pedagogicznego. – To seminarium jest bardzo pomocne dla mnie jako muzealnika, ponieważ dzisiaj jesteśmy
w procesie upamiętniania bohaterów i ofiar współczesnej wojny – dodała Anastasiia Posunko. Wielu uczestników podzieliło się również planami wykorzystania zdobytej wiedzy w swojej działalności zawodowej. – Otrzymane narzędzia i metody umożliwią mi
w pracy z uczniami kształtowanie krytycznego
i systemowego myślenia, umiejętności przeciwdziałania uprzedzeniom, dyskryminacji
stereotypom oraz pozostania po stronie demokratycznych wartości i praw człowieka – zaznaczyła Dariia Olkhovetska, nauczycielka historii z obwodu czerkaskiego.
– Seminarium pomaga zrozumieć naturę reżimów totalitarnych, jak również mechanizmy i przyczyny ludobójczych zachowań. Osobiście mam możliwość wykorzystania tego w mojej pracy z uczniami oraz podczas pisania podręcznika dla 11. klasy – dodał Sekyrynskyi Dmytro, nauczyciel historii z Zaporoża i autor podręczników historii.
Wiele słów można napisać o walorach tego rodzaju seminariów i znaczeniu pacy
z trudną historią, w tym z historią Auschwitz,
w kontekście refleksji i nauczania
o współczesnych wojnach i okrucieństwach. Sedno edukacji w Miejscu Pamięci Auschwitz trafnie podsumowuje komentarz Anastasii Posunko, napisany na marginesie ankiety ewaluacyjnej: „Dziękuję za uczucie, że nawet
z Auschwitz droga może prowadzić do światła
i nadziei”.
=====
Nataliia Tkachenko, edukatorka PMAB
i koordynatorka projektu.
Co przychodzi na myśl, kiedy przypominamy sobie dawne marzenia z dzieciństwa?
Z pewnością u większości z nas nie będzie to marzenie o zwiedzeniu Muzeum Auschwitz. Takie marzenie jednak miała jedna z uczestniczek tegorocznego seminarium dla nauczycieli i nauczycielek z Ukrainy.
18