ROTEM BIDAS: ALEJA TOPOLOWA – ALTERNATYWNE ARCHIWUM
Miejsce Pamięci Ravensbrück
Na terenie byłego kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück roślinność, gleba i drzewa przetrwały kolejne systemy polityczne, które odciskały na nich swoje piętno: od funkcjonowania obozu w czasach Trzeciej Rzeszy, przez późniejsze utworzenie tam sowieckiej bazy wojskowej w NRD, aż po jego współczesną rolę jako miejsca pamięci. Natura nigdy nie była tutaj neutralna. Obsadzone drzewami aleje i starannie projektowane osie widokowe wpisywały się w polityczną estetykę, która poprzez porządek i piękno miała legitymizować przemoc. Podczas rozbudowy obozu posadzono rzędy szybko rosnących topoli
– w ten sposób sam krajobraz stał się elementem architektury władzy. Dziś większość tych drzew to powalone, spoczywające na ziemi ogromne pnie.
Od 2023 roku artystka Rotem Bidas prowadzi badania na terenie byłego kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Podczas kolejnych pobytów oraz dzięki rozmowom
z historykami i archiwistami rozwinęła autorską praktykę artystyczno-badawczą. Jej punktem wyjścia jest pytanie: gdzie kryje się pamięć, kiedy odchodzą ostatni naoczni świadkowie? Co wciąż pozostaje zdolne do niesienia świadectwa? Bidas proponuje, aby na zraniony krajobraz spojrzeć jak na swoiste archiwum. Traktuje powalone drzewa nie
w kategoriach zwykłych metafor, lecz jako materialne dowody przeszłości: ich pnie, korzenie i słoje stają się alternatywnymi źródłami, poprzez które można dotrzeć do historii. Podczas gdy instytucje i narracje ulegały ciągłym zmianom, naturalne otoczenie nieustannie – w ciszy, bez języka
i intencji – kumulowało w sobie upływający czas.
Trzon instalacji stanowią wielkoformatowe odbitki i frotaże, wykonane bezpośrednio
z pni topoli. Obraz nie powstaje tu poprzez reprezentację, lecz poprzez fizyczny kontakt między ciałem, materią i miejscem. Prace te nie dokumentują obozu w konwencjonalnym znaczeniu; rejestrują one spotkanie artystki
z drzewem, teraźniejszości z przeszłością.
Dopełnieniem ekspozycji jest posadzenie nowych topoli na terenie byłego obozu – element, który będzie rozwijał się wraz
z miejscem, wykraczając poza czas trwania samej wystawy. W ten sposób dzieło nie tylko dotyka problemu tego, co pamiętamy, lecz definiuje samą pamięć jako nieustanne ćwiczenie z uważności.
Wystawa zostanie otwarta 13 września
o godz. 14.00 w ramach Dnia Dziedzictwa (Tag des Denkmals), a wiosną przyszłego roku towarzyszyć jej będzie seria spotkań dyskusyjnych i warsztatów.
Wydarzenie to wpisuje się w obchody ogólnokrajowego Dnia Otwartych Zabytków (Tag des offenen Denkmals), które w tym roku odbywają się pod hasłem „NETZwerke: Denkmale & Infrastruktur” („Sieci – zabytki
i infrastruktura”). Z tej okazji Miejsce Pamięci organizuje specjalne oprowadzanie tematyczne, podczas którego uczestnicy będą mogli zobaczyć części terenu na co dzień niedostępne dla zwiedzających.
Program
• Wprowadzenie do wystawy: Rotem Bidas (artystka) oraz dr Yarden Stern (kurator)
• Oprowadzanie kuratorskie po ekspozycji
• Poczęstunek (kawa i ciasto) w budynku dawnej stacji benzynowej
• Godz. 15.00: specjalne oprowadzanie tematyczne po terenie Miejsa Pamięci, które poprowadzi Aliena Stürzer
13 września w dawnym budynku wodociągów w Ravensbrück udostępniona zostanie nowa wystawa czasowa izraelskiej artystki Rotem Bidas.
30