OBRAZY TOŻSAMOŚCI. KOLEKCJA PRZEDWOJENNEGO MUZEUM ŻYDOWSKIEGO
W BERLINIE
Żydowski Instytut Historyczny im. E. Ringelbluma
Wystawa Obrazy tożsamości. Kolekcja przedwojennego Muzeum Żydowskiego
w Berlinie po 75 latach od przekazania zbioru po raz pierwszy prezentuje ikonograficzne archiwum tej instytucji. Ekspozycja stanowi próbę przywrócenia pamięci o instytucji, której działalność została brutalnie przerwana, oraz
o projekcie dokumentowania kultury żydowskiej, powstającym w przededniu jej zniszczenia. Ekspozycja stawia pytanie
o rolę obrazów – fotografii, grafik
i reprodukcji – w budowaniu
i przekazywaniu wiedzy o historii oraz tożsamości społeczności żydowskiej.
Narracja wystawy rozpoczyna się od historii powstania Żydowskiego Muzeum
w Berlinie, jego twórców oraz kontekstu społecznego i politycznego, w którym instytucja funkcjonowała. Muzeum zostało otwarte 24 stycznia 1933 roku – zaledwie tydzień przed przejęciem władzy przez narodowych socjalistów – i było miejscem prezentowania sztuki oraz dziedzictwa kultury żydowskiej w Niemczech.
Opowiada o losach kolekcji w czasie wojny: ewakuacji zbiorów na Dolny Śląsk przez RSHA, ich powojennym odnalezieniu przez stronę polską oraz późniejszemu przekazaniu do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.
Centralną część wystawy stanowi prezentacja ikonograficznego archiwum jako narzędzia porządkowania wiedzy
o historii i kulturze Żydów. Zestawienia obrazów, postaci i wydarzeń tworzą szczególną wizualną narrację o żydowskiej wspólnocie. Zbiór obejmuje materiały dokumentujące historię Żydów od epok dawnych aż po lata trzydzieste XX wieku. Celem zbioru było stworzenie wizualnego kompendium wiedzy o historii i kulturze Żydów oraz o ich wkładzie w rozwój kultury europejskiej, w szczególności niemieckiej. Każdą z plansz można traktować jako wizualne świadectwo przedwojennego życia społeczności, które istniało przed Zagładą.
Niezwykłość archiwum polega na ogromnym zakresie i różnorodności zgromadzonych materiałów. Plansze zawierają fotografie dzieł sztuki, reprodukcje grafik i rysunków, a także wycinki prasowe, zaproszenia czy materiały przesyłane do muzeum przez prywatne osoby i instytucje. Część z nich dokumentuje działalność samego muzeum, inne pochodzą z wielu różnych kontekstów i miejsc. Zestawione na kartach materiały tworzą szeroką wizualną mapę historii
i kultury żydowskiej. Dzięki projektowi archiwum zachowały także unikatowe wizerunki dzieł i miejsc, które dziś już nie istnieją.
Na wystawie zaprezentowane zostaną oryginalne plansze z ikonograficznego archiwum, negatywy i diapozytywy, a także dokumenty związane z działalnością Muzeum Żydowskiego w Berlinie. Ekspozycję uzupełniają wybrane dzieła sztuki powiązane
z historią instytucji oraz materiały archiwalne dokumentujące losy kolekcji po jej zamknięciu w 1938 roku.
Wystawie towarzyszą również:
Esej filmowy Wege zur Kunsterziehung/ Drogi edukacji artystycznej/ A Guide for Art Education w reżyserii Yael Vishnizki Levi, który bada pęknięcia w historii kolekcji i to, jak odzwierciedlają się one w jej fragmentarycznej formie.
Katalog zawierający artykuły naukowe, eseje interpretacyjne oraz reprodukcje materiałów
z kolekcji.
Wystawa Obrazy tożsamości pozwala spojrzeć na przedwojenną kulturę żydowską nie tylko jako na utracone dziedzictwo, lecz także jako ważną część historii, która wciąż kształtuje nasze rozumienie przeszłości.
Kuratorka wystawy: Marta Kapełuś
Projekt aranżacji: Aneta Faner
Film: Yael Vishnizki Levi
Bilet na wystawę Obrazy tożsamości dostępne są w kasie biletowej Instytutu oraz pod linkiem.
Żydowskie Muzeum w Berlinie, pomimo iż funkcjonowało zaledwie pięć lat, zgromadziło pokaźny zasób rzeźb, obrazów, grafik i judaików. Po pogromie listopadowym
w Niemczech, tzw. „nocy kryształowej” instytucja została zlikwidowana, a jej liczne zbiory rozproszyły się po świecie lub całkowicie zaginęły. Z kolekcji ocalało jednak tzw. ikonograficzne archiwum – ponad cztery tysiące tekturowych plansz, na których umieszczono fotografie, ryciny i rysunki szeroko ilustrujące przedwojenną sztukę i kulturę żydowską. Po II wojnie światowej zbiór został odnaleziony w poniemieckim magazynie na Dolnym Śląsku. W wyniku przeprowadzonej akcji rewindykacyjnej znalazł się
w posiadaniu Skarbu Państwa, a następnie został przekazany do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, gdzie jest przechowywany do dziś.
36