CZTERECH NA DZIESIĘCIU BRAZYLIJCZYKÓW NIE WIE,
CZYM BYŁ HOLOKAUST.
MUZEUM W KURYTYBIE
CHCE TO ZMIENIĆ
Laura Nicolli Kullock, Muzeum Holokaustu w Kurytybie
Badanie zatytułowane „Conhecimento sobre o Holocausto no Brasil” („Wiedza
o Holokauście w Brazylii”) zostało opublikowane przez Muzeum Holokaustu w Kurytybie we współpracy z Brazylijską Konfederacją Izraelicką (CONIB), Muzeum Holokaustu w São Paulo oraz StandWithUs Brazil. Prace badawcze realizowane były przez Instytut ISPO
w 11 obszarach metropolitalnych między kwietniem a październikiem 2025 r. i są pierwszym tego typu projektem w historii kraju. W badaniu wzięło udział 7762 ankietowanych.
PRZEŁOMOWE OGÓLNOKRAJOWE BADANIE UJAWNIA GŁĘBOKIE LUKI
W WIEDZY HISTORYCZNEJ I WSKAZUJE NA EDUKACJĘ JAKO ROZWIĄZANIE
Wyniki są porażające. Jedynie 53,2% respondentów prawidłowo określiło Holokaust jako systematyczną eksterminację około sześciu milionów Żydów dokonaną przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej. Prawie jedna trzecia – 31,1% – po prostu nie wiedziała, o co chodzi. Pozostali opisywali go jako „konflikt zbrojny z 50 milionami ofiar”, „ruch kulturowy” albo „odosobniony, niepotwierdzony epizod przemocy”. W przypadku Auschwitz – największego obozu koncentracyjnego
i ośrodka zagłady – rezultaty były jeszcze bardziej alarmujące: 61,6% ankietowanych nie kojarzyło nazwy obozu lub udzieliło błędnej odpowiedzi. Wśród respondentów
z wykształceniem podstawowym zaledwie 27,2% potrafiło poprawnie zdefiniować Holokaust. W przypadku osób
z wykształceniem wyższym odsetek ten wzrastał do 86,2%. Różnica ta to nie tyle kwestia niewiedzy poszczególnych osób, co dowód na głębokie nierówności systemowe w brazylijskim szkolnictwie.
Brazylia nie pozostaje jednak obojętna na kwestię nauczania o Zagładzie – przynajmniej w teorii. W grudniu 2017 r. brazylijska Narodowa Rada Edukacji włączyła historię Holokaustu do ogólnokrajowej podstawy programowej (Base Nacional Comum Curricular – BNCC), wprowadzając go jako obowiązkowy temat w dziewiątej klasie szkoły podstawowej. Inicjatywa ta, wspierana przez Muzeum Holokaustu w Kurytybie, wyszła od Brazylijskiej Konfederacji Izraelickiej (CONIB). Tym samym Brazylia dołączyła do państw realizujących rezolucję ONZ, która zaleca krajom członkowskim wdrażanie programów edukacyjnych przekazujących pamięć o Holokauście kolejnym pokoleniom, co ma służyć zapobieganiu ludobójstwom w przyszłości.
W 2021 r. Brazylia poszła o krok dalej – jednogłośną decyzją została przyjęta jako kraj obserwator do Międzynarodowego Sojuszu na rzecz Pamięci o Holokauście (IHRA). To polityczne i moralne zobowiązanie do rozwijania edukacji, badań i pamięci o Zagładzie, które wzmacnia zasady Deklaracji Sztokholmskiej z 2000 r. Przystąpienie do sojuszu powszechnie uznano za sygnał, że zaangażowanie Brazylii w tę tematykę nabiera charakteru instytucjonalnego i staje się niezależne od bieżącej polityki.
Sytuacja skomplikowała się w 2025 r., kiedy administracja prezydenta Luiza Inácia Luli da Silvy wycofała Brazylię z IHRA. Decyzja ta postawiła pod znakiem zapytania trwałość zobowiązań kraju i rzuciła jeszcze ostrzejsze światło na wyniki wspomnianego badania. Wprowadzenie obowiązkowego nauczania
o Holokauście odgórnym dekretem to jedno. Zbudowanie kultury edukacyjnej, która faktycznie pozwoli tę wiedzę przekazać, to zupełnie co innego.
Co mówią dane?
Wśród osób deklarujących jakąkolwiek wiedzę o Holokauście to szkoła okazała się głównym źródłem informacji – wskazało ją 30,9% respondentów. Na kolejnych miejscach znalazły się filmy i książki (18,6%) oraz internet i media społecznościowe (12,5%). Jednocześnie 64,4% wszystkich uczestników badania uważa, że nauczanie o Holokauście powinno być obowiązkowym elementem programu szkolnego – przede wszystkim po to, by zapobiegać przyszłym przejawom nienawiści, przemocy i dyskryminacji. Brakuje jednak zaplecza pozwalającego na głębsze poznanie tego tematu. Muzea i instytucje pamięci jako źródło wiedzy o Holokauście wskazało zaledwie 1,7% respondentów, a aż 88,3% przyznało, że nigdy nie uczestniczyło w żadnym wykładzie, wydarzeniu czy wizycie
w muzeum poświęconej temu zagadnieniu. Wiedza, którą posiadają Brazylijczycy – jak
4