WYPEŁNIANIE
LUK W NAUCZANIU
O LUDOBÓJSTWIE ROMÓW
IHRA
Przeciwdziałanie dyskryminacji
W ramach projektu „Breaking into
a Gallop” zorganizowano trzy warsztaty, które odbyły się w Austrii, Niderlandach
i Serbii. Zgromadziły one nauczycieli, artystów, archiwistów, przedstawicieli społeczności romskich oraz pracowników muzeów z całej Europy. Wspólnie analizowali oni obecne metody nauczania o ludobójstwie Romów oraz zastanawiali się, jak można je ulepszyć.
Projekt jest realizowany przez organizację Terraforming we współpracy z niemiecką Centropą, Międzykulturowym Instytutem Timisoara (IIT) z Rumunii oraz Centrum Transformacji Społecznych TENET
z Ukrainy.
– Jednym z głównych wyzwań
w nauczaniu o ludobójstwie Romów jest głęboko zakorzeniony antycyganizm – zauważył Miško Stanišić, jeden
z inicjatorów projektu. Opierając się na swoich doświadczeniach z życia w Szwecji, Niderlandach i Serbii, dodaje: – Przenika on wszystko, wszystkie obszary życia społecznego, każdą grupę zawodową. Bardzo trudno jest wykorzenić te uprzedzenia.
Współczesne głosy Romów
W nauczaniu na ten temat perspektywy ocalałych Romów oraz współczesnych społeczności są zbyt często marginalizowane lub całkowicie pomijane.
Jednym z impulsów do powstania tego projektu było opracowanie przez IHRA zaleceń dotyczących nauczania
o prześladowaniu Romów w okresie nazizmu. W dokumencie tym kluczowe było powiązanie przeszłości
z teraźniejszością poprzez oddanie głosu dzisiejszym społecznościom romskim, których perspektywy zostały uwzględnione w tekście.
To jednak dopiero pierwszy krok. Miško postawił pytanie: „Co o tej przeszłości myślą i co czują dzisiaj młodzi Romowie
w krajach członkowskich IHRA?” Cykl warsztatów był próbą wydobycia tych głosów na światło dzienne.
Budowanie solidarności
Dla Sherin Johnson, uczestniczki warsztatów w Utrechcie, spotkanie to było czymś więcej niż tylko źródłem wiedzy teoretycznej.
Sherin pracuje w Arolsen Archives, gdzie opracowuje materiały edukacyjne. Tworzenie treści dotyczących zbrodni nazistowskich to jej codzienność. Jednak wymiana doświadczeń z nauczycielami
i przedstawicielami społeczności z tak wielu różnych krajów pozwoliło jej spojrzeć na tę tematykę z zupełnie nowej strony.
Zaskoczyło ją, jak szybko grupa zaczęła mierzyć się z ważnymi pytaniami, takimi jak: „W jaki sposób możemy budować solidarność na poziomie międzynarodowym, jeśli brakuje jej na poziomie krajowym? Jaką rolę pełnią eksperci spoza danej społeczności? Jak uniknąć ponownego wyciszenia głosów Romów w całym tym procesie?”
– To, co najbardziej zapadło mi w pamięć, to poczucie solidarności, które narodziło się między nami w bardzo krótkim czasie – przyznała. – Dzięki temu każda rozmowa stawała się cenną okazją do nauki.
Fakt, że każdy uczestnik wnosił inne doświadczenia i specjalistyczną wiedzę, był zamierzony i stanowił kluczowy element projektu.
– Zaprośmy archiwistę, pracownika muzeum, nauczyciela, historyka, kogoś ze społeczności romskiej, artystę, dziennikarza, młodych działaczy społecznych – wylicza Miško – Chodzi o to, by poznali te inne światy i dostrzegli znaczenie swojej pracy w innych kontekstach.
Wyzwania pozostają
Kolejnym etapem projektu jest przekształcenie doświadczeń i wniosków
w zestaw wytycznych opracowanych
z perspektywy praktyków. Publikacja ta ma się ukazać do końca 2026 r.
Istnieją jednak również mniej uchwytne efekty. Kiedy po zakończeniu warsztatów uczestnicy ruszyli w stronę dworca, wcale nie spieszyli się na swoje pociągi. Niektórzy z nich zostali dłużej, by przy kawie rozmawiać o wspólnych problemach i sposobach ich rozwiązywania.
Te rozmowy, zapoczątkowane na warsztatach, są kontynuowane do dziś
– w klasach szkolnych, muzeach i na platformach internetowych w całej Europie. Choć samo spotkanie dobiegło końca, praca nad tym ważnym tematem trwa nadal.
W szkołach w całej Europie ludobójstwo Romów pozostaje jednym z najsłabiej omawianych rozdziałów historii epoki nazistowskiej. Nauczycielom brakuje odpowiedniego przygotowania, a materiały edukacyjne są trudno dostępne. Głosy ocalałych Romów i współczesnych społeczności romskich są zbyt często marginalizowane lub całkowicie pomijane. Jednak nowy projekt wspierany przez IHRA (Międzynarodowy Sojusz na rzecz Pamięci o Holokauście) dąży do zmiany tej sytuacji.
28