MAGAZYN GDAŃ SKI
Powrót Wilka
Dawno temu w Polsce , czyli rozmowa z autorem powieści Powrót Wilka
Rozmawiamy z Mirosławem Tomaszewskim , pisarzem i scenarzystą , autorem kilku książek ( UGI , Pełnomocnik , Marynarka ). Powrót Wilka , to jego najnowsza powieść , w której przedstawione zostały losy człowieka powracającego do Polski z emigracji . Tytułowy Wilk próbuje odnaleźć się w nowej rzeczywistości – w kraju zupełnie innym od tego , przed którym musiał uciekać . Książka wygrała ostatnią edycję Gdańskiego Konkursu Literackiego .
Na początek zapytam o ten tytuł . Na pewno już w tym mocnym haśle „ Powrót Wilka ” kryje się jakaś historia ?
Tytuł jest wypadkową procesu twórczego obejmującego dwie książki . Przed powstaniem Powrotu Wilka napisałem inną , jeszcze niewydaną powieść , która jest prequelem tej historii , a która najpierw nazywała się Dawno temu w Polsce , co stanowi hołd dla wybitnego filmu Sergio Leone – Dawno temu w Ameryce . To właśnie struktura tej filmowej opowieści , stanowiła dla mnie inspirację do stworzenia portretu przełomu ustrojowego w naszym kraju .
Pierwszy tytuł sequela to Zjazd . Pod tą nazwą książka startowała i wygrała w konkursie . Akcja prequela dzieje się w latach 1981-1985 . Powrót Wilka rozgrywa się w ciągu około 30 godzin , 2 i 3 września 2005 . Postanowiłem zmienić oba tytuły , by nawiązywały do siebie i stanowiły komplet . Łącznikiem dla tytułów obu części stało się słowo Wilk , pseudonim głównego bohatera . W prequelu jest to postać silna i męska . W sequelu , po powrocie do Polski , pokazuję słabość Wilka . Emigracja odcisnęła na nim wyraźne piętno . Myślę , że dla większości ludzi jest to niezwykle mocne doświadczenie . W naszym kraju każdy zna kogoś kto wyjechał albo sam opuścił Polskę na dłużej w poszukiwaniu lepszego życia . Zatopiony w beznadziei stanu wojennego , ja też chciałem wyjechać , ale na szczęście , nie udało mi się . Moją ojczyzną jest język polski . Bez niego nie miałbym szansy zostać pisarzem . W Powrocie Wilka chciałem opisać historię wyjazdów i powrotów poprzez ukazanie losów pojedynczego bohatera .
Problem emigracji jest niezwykle obszerny i był już podejmowany wiele razy , ale zawsze będzie miejsce na przyjrzenie się tematowi z innej strony .
4
„ Wilk ” kojarzy się z samotnikiem . Czy można zgadywać , że ten człowiek powracający z emigracji jest w swojej podróży sam ? Że na miejscu także czeka go samotność , przynajmniej na początku ?
Wilk został zmuszony do opuszczenia kraju przez oficera Służby Bezpieczeństwa , z którym wszedł w niebezpieczną grę . Na skutek dramatycznych okoliczności musiał uciekać z kraju i zostawić dziewczynę oraz swoje dziecko , które nosiła w łonie . Trafił do Kanady . Powiodło mu się całkiem nieźle , ale pozostała w nim niewyleczona trauma . W końcu Wilk pogrąża się w depresji , a jego kanadyjska żona przekonuje go , że najlepszym sposobem zmierzenia się z demonami przeszłości jest odwiedzenie Polski . Płynie więc swoim jachtem z Kanady do Gdyni . W Trójmieście odbywa rodzaj psychoterapii , mierząc się ze swoją przeszłością .
Pretekstem jest zjazd załogi - grupy , która zawiązała się w lecie 1981 , żeby wyremontować stary jacht . Mieli zamiar na nim żeglować , ale po wybuchu stanu wojennego , gdy stało się to niemożliwe , postanowili drukować podziemną gazetkę , którą nazwali Załoga .
Konfrontacja z demonami przeszłości to także motyw wspomnianego filmu „ Dawno temu w Ameryce ”…
Tak , tam też jest bohater Noodles , grany przez Roberta de Niro , który spotyka się po latach z dawnymi przyjaciółmi . Akcja toczy się wokół kobiety , dziecka i pieniędzy , które zniknęły .
Także w mojej powieści te motywy występują , stąd mówimy o podobieństwie strukturalnym do filmu , chociaż akcja wygląda zupełnie inaczej . Na ekranie odbywa się również rywalizacja o miłość pomiędzy Noodles , a Maximilianem &# 39 ; Maxem &# 39 ; Bercoviczem – w tej roli James Woods .
Jest jeszcze jedna analogia . Jedna z postaci Sergio Leone , właśnie Bercovicz , z członka gangu staje się sekretarzem stanu i w finale popełnia samobójstwo . W Powrocie Wilka , jeden z członków załogi kandyduje na prezydenta i … nie mogę powiedzieć jak to się kończy , żeby nie zdradzić jednej z wielu tajemnic , które zawiera ta powieść .
Powróćmy do tematu emigracji , która stanowiła konkretną inspirację do napisania „ Powrotu Wilka ”. Czy moglibyśmy powiedzieć o tym coś więcej ?
Emigracja jest często wstrząsającym doświadczeniem życiowym . Nie ma gwarancji dobrego zakończenia – nawet , jeśli ktoś nie musiał przed niczym
uciekać , bo wyjechał z własnej woli , by spróbować nowego życia . Zjawisko migracji nigdy się nie skończy – choć jesteśmy w stanie określić czasowo jej konkretne fale , to przecież ludzie nieustannie wyjeżdżają i będą wyjeżdżać z kraju , by potem do niego wrócić , z krótką wizytą lub na zawsze . Ów motyw , obecny już w historii Odyseusza , stał się jednak wątkiem centralnym w mojej książce dopiero po jakimś czasie od rozpoczęcia pisania . Początkowo chciałem tylko dać świadectwo czasów , które ulegną zapomnieniu , jeśli nie zostaną opisane w sposób atrakcyjny , także dla młodszego czytelnika . Zależało mi także na stworzeniu obrazu przemian ustrojowych z perspektywy Trójmiasta , a szczególnie Gdańska lat 80 ., który był jednym z centralnych miejsc dla historycznych wydarzeń tamtych lat . Ja sam nie byłem działaczem opozycji , więc w książce próbowałem złożyć hołd tym ludziom , którzy walczyli za wolną Polskę – nie chciałbym by to zabrzmiało nazbyt patetycznie – ich motywacje były różne . Często bardziej niż walka o wolność , liczyła się dla nich miłość , przyjaźń , przygoda , władza . Wpletli oni jednak swoje losy w słuszną sprawę i zapłacili za to wysoką cenę . Co wcale nie znaczy , że byliby szczęśliwsi nie podejmując walki .
Tak , trudno to porównać do czasów wojny , czy do XIX w . i romantycznych uniesień . Rzadko kiedy ktoś angażował się w patriotyczną walkę dla samej idei . Nie można było oczekiwać takiego heroizmu .
Wydaje mi się , że heroizm ma często swoje źródła w osobistych motywacjach , które z wielkimi ideami mają niewiele wspólnego . Wilk początkowo planował wyjechać bez podejmowania żadnej walki , ale poznał dziewczynę , zdecydował się zostać i zaryzykować , by zasłużyć na jej miłość . Kiedy wraca , okazuje się , że świata , który zostawił już nie ma . Myślę , że wielu ludzi mogłoby opowiedzieć podobną historię .
Dziękuję za rozmowę . mg