Ktieb Festa 2019, Każin Banda San Pawl Safi Ktieb Festa 2019, Każin Banda San Pawl Safi | Page 103
Każin Banda San Pawl, Safi
Festa 2019
San Pawl fl‑Arti
minn E.V. Borg
E.V. Borg; imwieled l-Imdina fl-1945. Fl-iskola elementari
studja l-Arti taħt Mastru Karmenu Tonna (1910-73). Studja
l-Liceo tal-Ħamrun taħt Mastri George Borg (1909-83) bejn
l-1957 u l-1958 u Esprit Barthet (1919-99) bejn l-1960 u l-1962.
Fil-Kulleġġ tal-Għalliema San Mikiel huwa studja l-Arti taħt
Karmenu Mangion (1905-97) bejn l-1963 u l-1965). Huwa studja
l-Ekonomija u l-Istorja tal-Ekonomija l-MCAST (1966-68) u
l-Istorja fl-Università ta’ Malta (1977-82).
Kiteb aktar minn elfejn artiklu kritiku dwar l-Arti u kien
kuratur ta’ mijiet ta’ esebizzjonijiet f’Malta kif ukoll barra. Huwa
magħruf bħala għalliem, kittieb, kritiku u kuratur.
Kien bniedem formidabbli, b’rieda tal-azzar,
kuraġġuż u kien lest li jħalli ħajtu biex iferrex it-tagħlim
ta’ Ġesù Kristu. Bniedem mistiku, ħassiebi reliġjuż
profond, intelliġenti u ġenju bil-mod li b’kitbietu qiegħed
is-sisien tat-teoloġija Kristjana. 1 Bħal kull bniedem
tassew magħruf għemilu sar mitiku, kważi leġġendarju
u nistgħu inxebbhuh ma’ Platun, Alessandru l-Kbir jew
Santu Wistin. Il-mit hija l-bażi ta’ kull storja.
Dokumenti bikrija jiddiskrivuh bħala bniedem qsajjar,
qargħi u matnazz. 2 Fin-nuqqas ta’ xbiha kontemporanja
din id-deskrizzjoni influwenzat l-istorja tar-ritratt
(portrait) tal-qaddis tul l-istorja tal-arti. Fir-Rinaxximent
fuq l-eżempju ta’ artisti Medjevali nsibuh b’dawn il-
karatteristiċi u ħafna drabi b’baffi suwed. Fis-seklu
sbatax u iżjed tard insibuh b’baffi bojod, b’xagħar twil
fir-rwol ta’ patrijarka. L-ikonografija jew simboliżmu
komuni użat biex il-qaddis jingħaraf mill-ewwel huma
x-xabla tal-martirju u manuskritt jew parċmina bħala
l-awtur tal-epistoli. Ħafna drabi nsibuh flimkien ma’ San
Pietru.
Il-ġenju tiegħu jinħass fil-kliem ta’ għaref li kiteb
f’paragrafu qasir dwar l-imħabba, “L-imħabba hi siebra;
l-imħabba hi twajba, ma tgħirx; l-imħabba ma tiftaħarx,
ma titkabbarx; ma tagħmilx dak li ma jixraqx, ma tfittixx
dak li jaqblilha, ma tiħux għaliha, ma żżommx f’qalbha
għad-deni, ma tiftaħarx bid-dnewwa, imma tifraħ bis-
sewwa. Kollox tagħder, kollox temmen, kollox tittama,
kollox tagħmel. L-imħabba ma tmut qatt.” 3
Żgur li l-artisti li pittru l-immaġni ta’ San Pawl
kienu konxji tal-għerf u l-ġenju tiegħu u kkunsidraw
il-mistiċiżmu tiegħu, il-karattru b’saħħtu u l-kuraġġ
bestjali. Ftit mill-aqwa ritratti (portraits) li fadlilna ta’
dan il-bniedem formidabbli huma ta’ mastri famużi bħal
Masaccio, El Greco, Raffaello, Durer, u Rembrandt.
San Pawl (1426, Politiku ta’ Pisa, Pisa Museo di San
Matteo) xogħol Masaccio huwa bniedem kontemplattiv,
riflettiv, kważi jinħass idur fuq l-assi lejn il-lemin,
massiċċ u matnazz kważi skolpit jew imnaqqax iżjed
minn pittura. Masaccio kien influwenzat mill-iskultura
ta’ Nicola Pisano u Donatello u għalhekk il-plastiċità (it-
tielet dimensjoni) toħroġ qawwija. 4 Iżjed magħruf huwa
l-profil li Masaccio pitter (1426, Firenze, Il Carmine,
Cappella Brancacci) ta’ San Pawl iżur u jsabbar lil San
Pietru fil-ħabs, parti miċ-ċiklu ta’ affreski, il-Ħlas tat-
Tribut (The Tribute Money). Huwa fi profil artikulat
b’xagħar u baffi suwed jidher qiegħed jikkonsla lil San
Pietru bi driegħ merfugħ u sebgħu artikulat jinħass
L‑Appostlu Pawlu ta’ El Greco ‑ 1610‑14, Toledo, Museo El Greco
90 Sena Soċjetà 1929-2019
30 Sena Banda 1989-2019
175 Sena Statwa Titulari 1844-2019
101