Katalogi wystaw Malarstwo polskie XIX i XX w.

Martwa natura Zygmunta Menkesa to dzieło podejmujące klasyczne zagadnienie wpisane w akademicki styl, ujęte jednak w awangardowej, niekonwencjonalnej formie. Podejście to jest charakterystyczne dla postawy artysty, wybitnie wyróżniającego się twórcy tzw. Ecole de Paris. Menkes był ar t ystą w pe ł ni w ykszta łconym na terenach Rzeczpospolitej. Urodził się we Lwowie, nauki pobierał w tamtejszej Szkole Przemysłu Artystycznego oraz w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Do Paryża po raz pierwszy wyjechał w 1923 roku, lecz zawitał w nim krótko z powodu problemów finansowych. Dopiero rok później pojawił się ponownie we Francji, gdzie w końcu zaczął święcić triumfy jako malarz. Menkes aktywnie uczestniczył w międzynarodowych ugrupowaniach artystycznych, przede wszystkim w „Grupie Czterech” (razem z Alfredem Aberdamem, Joachimem Weingartem i Leonem Weissbergiem), „Nowej Generacji” oraz „Zworniku”. Odbywał artystyczne podróże po Europie razem z innymi twórcami, m.in. w Hiszpanii z Arturem Nacht-Samborskim pod koniec lat 30. Dzięki bogatemu życiu towarzyskiemu i ciągłej wymianie opinii oraz doświadczeń, w sztuce Menkesa odnaleźć można wpływy najwyrazistszych kierunków malarskich XX wieku. Tematyka prac twórcy zawiera zarówno odniesienia do mistyki żydowskiej, jak i nawiązań do tradycyjnych form. Bez względu na ujęcie, forma w dojrzałych pracach Menkesa zawsze zawiera pierwiastek ekspresyjny i intensywny kolor. Niniejsza mar twa natura nosi znamiona fowist ycznego 59 traktowania materii malarskiej. Twórca ukazał dynamiczną scenkę, uchwyconą jak na pospiesznie zrobionej fotografii. Warto zwrócić uwagę na układ przedstawionych przezeń przedmiotów: i pianino, i dorodny bukiet kwiatów zdają się nie mieścić „w kadrze”, przeczą klasycznym zasadom kompozycji. Ekspresję ujęcia buduje niekonwencjonalne zastosowanie koloru. Grubo kładzione zapewne szpachlą barwy wykraczają poza wyraźnie zaznaczone kontury, przedmioty mienią się odcieniami niezgodnymi z ich kolorem lokalnym. Menkes wprowadza pozorny chaos w zaprezentowany układ, niemal każdy przedmiot wyznacza inaczej płynące linie napięcia. Spojrzenie rozprasza zróżnicowana faktura farb, intensywne kontrasty temperaturowe. Jego opracowywanie struktury malarskiej opisywano: „Menkes wywodzi swoje nerwowe struktury z koloru i światła. Ujarzmia formę poprzez ognisty rytm, pozostający pod jego kontrolą i troską”. Działania Menkesa to charakterystyczny dla niektórych reprezentantów Ecole de Paris przykład podważania zasad klasycznej budowy obrazu. Niniejsza martwa natura wpisuje się tradycję ekspresji koloru zapoczątkowaną przez fowizm i nawiązuje do analogicznych form tworzonych przez tak znanych twórców jak: Chaïm Soutine, Henri Matisse czy Georges Rouault. Na wielkiej wystawie Art and Tradition odbywającej się w Nowym Jorku, Thomas Yoseloff napisał o nim: „Menkes jest znany jako jeden z największych kolorystów naszych czasów. Tak niewielu jest artystów, którzy równie dobrze umieją posługiwać się kolorem, a jednocześnie tworzą malarstwo tak mistrzowskiej jakości”.

Katalogi wystaw Malarstwo polskie XIX i XX w. | Page 59