GÜNDEM
Protestoya katılan bir
aktivistin şu sözleri önemli:
Şirketler “Toplumsal Kabul”
Satın Alıyorlar!
“Enerji şirketinin’nin verdiği pa-
ranın bir bağış ya da hayır işi ol-
madığının farkında olmak çok
önemli. Bu onların pazarlama
stratejilerinin ve bütçelerinin
bir parçası; karşılığında faaliyet-
lerini sürdürmek için ‘toplumsal
kabul’ satın alıyorlar”.
Bu görsel www.freepik.com sitesinden alınmıştır.
Müzeler bir yaşam merkezidir. Tarihe tanıklık etmenin ötesinde tarihi gelecek yüzyıllara taşıma-
ları gibi bir misyonları vardır.
42
Müzeler bir buluşma noktası. Sadece oralarda sergilenen
eserleri yapmış olan sanatçıların değil, bu eserleri deneyim-
leyen ziyaretçilerin de duygularının dışa vurum merkezleri.
Belki taştan yapılmış bir binanın çatısı altında geçirilecek
olan saatlerin dışarıdan bakıldığında önemi yokmuş gibi
gelebilir ama Floransa’da Ufizi’ye giriş bileti alabilmek için
birkaç ay öncesinden girişimlerde bulunmak bu deneyimin
başladığı noktadır. Prado’daki yeni koleksiyona tanık olabil-
mek için Madrid’e uçak bileti almak İspanya’ya gitmekten
sayılmaz.
Sonuçta müzeler bir yaşam merkezidir. Tarihe tanıklık et-
menin ötesinde tarihi gelecek yüzyıllara taşımaları gibi bir
misyonları vardır.
Müzelerin toplumlar nezdinde gördüğü yüksek ilgi doğal
olarak iş dünyasında “itibar iştahı kabaran” ya da “itibar aç-
lığını bastırmak” isteyen kimi kurumları ve kişileri “itibar
avına” sürükler. Şirketler tarafında bu avcılık, yüksek çekim
merkezi olan bazı müzelere hatırı sayılır maddi destek ve-
rerek görünürlüklerine bir “sanat payı” elde etmek şeklin-
dedir.
British Museum’daki protesto eylemi buna bir örnektir. Ak-
tivistler, tüm gerçekliği ile burun buruna olduğumuz iklim
değişikliği ve küresel ısınmanın baş sorumlularından biri
olarak gördüğü enerji şirketini British Museum’un itibarın-
dan “pay çalmak” amaçlı girişimine karşı çıkıyorlar.
1988 yılında ABD Kongresindeki bir
görüşmede yaptığı açıklamalar ile ik-
lim değişikliği ve küresel ısınmanın ya-
rattığı ve yaratacağı tehditleri bilimsel
açıklamalarla dile getiren NASA’nın eski
bilim adamlarından Jeff Hansen, Lond-
ra’daki Bilim Müzesinin sponsorları
arasında bu felaketlerin baş sorumlusu
olarak gördüğü enerji şirketlerinin bu-
lunmasına tepkili. Jensen, 2010 yılında
Beyaz Saray önünde aktivistlerle iklim
değişikliği protestosu nedeniyle tutuk-
lananlar arasında da bulunuyordu.
Londra’daki bilim müzesi sıradan bir
yer değil. Milyonlarca ziyaretçisi ile
deneyimsel müzeciliğin öncülerinden.
Enerji şirketleri de sponsorları arasın-
da. Belgesel film yapımcısı Nick Pack-
ham da Jeff Hansen gibi bu işbirliğini
protesto eden önemli kanaat liderleri
arasında. Sponsorluk anlaşmalarının
Bilim Müzesinin bir “etik” sorunu ol-
duğuna dikkati çekiyorlar ve bu işbir-
liğinin “derhal” sonlandırılmasını talep
ediyorlar. 1
Ortada ironik bir durum var; küresel
ısınma ve iklim değişikliğinin giderek
ensemizde hissettiğimiz sorunlarından
aslında müzeler de etkileniyor. Paha
biçilmez ve yerine konulamaz eserle-
rin sergilendiği mekanlar; kontrol dışı
yangınlar, doğal afetlerin sonuçları,
su ve salgın hastalık sorunları ve daha
sayabileceğimiz bir çok olumsuzluk-
tan etkilenen kurumlar arasında. Ve bu
kurumlar maddi destek anlamında bu
olumsuzlukların baş aktörleri arasın-
daki şirketlerle sponsorluk anlaşmaları
yapabiliyorlar!
Aslında küresel ısınma, iklim
değişikliği gibi sınırlar ötesi
konuların hayli kapsamlı yer
aldığı haber trafiği içinde bu
sorunlara neden olan şirketle-
rin ister istemez adı da günde-
me geliyor.
Örneğin, 1965’den bu yana tek başına
%3 oranında karbon salınımı yapan
ExxonMobil yeryüzündeki en cömert
“hayırseverlerden” biri. Geçtiğimiz yıl
sadece ABD’de 2 milyon dolardan fazla
sanat sponsorluğu yaptığına tanık ol-
maktayız. 2
Şirketlerin itibarlarına katkısı olsun
diye müzelerin banka hesaplarına ak-
tardıkları paraların onlara ”itibar kay-
bettirdiğini” söyleyebilir miyiz?
1 SCIENCE MUSEUM https://www.theguardian.com/business/2018/jul/04/science-museum-under-pressure-to-shun-big-oil-sponsorship
2 EXXONMOBIL; https://grist.org/climate/can-art-museums-survive-without-oil-money/
Bu sayfadaki görsel www.theguardian.com sitesinden alınmıştır.
Toplumsal duyarlılıkların protestolara
dönüştüğü ve bunların müze yönetim-
lerini hedef aldığı gelişmelere bakar-
sak ortada bir sorun var diyebiliriz.
Örneğin; Londra’daki TATE Müzesi bu
tepkiler yüzünden 2017 yılında şirket
ile 26 yıllık iş birliğini sonlandırdığını
açıkladı. 2018’de Van Gogh Müzesi Shell
ile sponsorluk anlaşmasını sonlandırdı-
ğını duyurdu. Kasım 2019 da Scottish
National Portrait Gallery enerji şirke-
ti tarafından desteklenen bir sergiye
programlarında yer vermeyeceklerini
açıkladı.
“Art wash”
Küresel ısınmanın sorumlusu olarak
gösterilen şirketlerin başta müzeler ol-
mak üzere sanatın her alanında kendi-
lerini “o dünyanın bir parçasıymışça-
sına destekler” görünüyor olmalarına
“art wash” adını vermiş aktivistler. 3
Şirketlerin izledikleri bu PR stratejisinin
hiçbir “samimiyeti” olmadığını vurgulu-
yorlar.
Aslında küresel ısınma, iklim değişikliği
gibi sınırlar ötesi konuların hayli kap-
samlı yer aldığı haber trafiği içinde bu
sorunlara neden olan şirketlerin ister
istemez adı da gündeme geliyor. Durum
böyle olunca, kurumsal markalarını
“sanat üzerinden” topluma götürmek
43