Historia Polski w liczbach GUS Historia Polski w Liczbach GUS z 1994

II. UW AGI WSTĘPNE Zakres terytorialny pojęcia "Polska" ("ziemie polskie") po okresie rozbiorów w opublikowanych syntetycznych dziejach Polski albo nie był dokładnie precyzowany, albo rzutował w przeszłość granic obecnego państwa polskiego (w opracowaniach dotyczących historii gospodarczej i społecznej). W tej publikacji starano się objąć ziemie polskie tak jak je pojmowano w okresie pierwszej wojny światowej. Zakres terytorialny obejmuje więc cały obszar dawnej Rzeczypospolitej· w granicach przed 1772 r., a także Śląsk Górny i Cieszyński oraz część Prus Wschodnich (od 1905 r. rejencję olsztyńską). Ze względu na stan opracowań bardziej szczegółowo zostały uwzględnione następujące obszary: Królestwo Polskie, Galicja, Wielkie Księstwo Poznańskie, Pomorze Gdańskie oraz Górny Śląsk. Z tego samego względu, a także w związku z odmiennymi drogami rozwoju, zdecydowana większość tabel ukazuje zjawiska odrębnie dla każdego zaboru, a nawet dla poszczególnych dzielnic. Pod względem chronologicznym stosunkowo niewiele tabel dotyczy pierwszej połowy XIX wieku. Jest to podyktowane dwoma względami: po pierwsze z tego okresu jest niewiele danych statystycznych, po drugie dane te nie są w pełni wiarygodne. Najwcześniej stają się one całkowicie wiarygodne w dzielnicach będących częścią Prus (od 1840 r.), następnie na obszarze państwa austriackiego (od 1857 r., chociaż od 1808 r. są bliskie rzeczywistości), najpóźniej w zaborze rosyjskim. Właściwie prawie wszystkie dane dotyczące liczby ludności i jej struktury (poza danymi z 1897 r.), a także ruchu naturalnego ludności, dotyczące zaboru rosyjskiego nie są w pełni wiarygodne. Mimo wszystkich, wyżej wymienionych, wad zebrane dane pozwoliły ukazać wszystkie najważniejsze procesy demograficzne, jakie miały miejsce na ziemiach polskich w latach 1795-1918. W okresie tym nastąpiły bardzo istotne zmiany. W pierwszym rzędzie nastąpiła "eksplozja demograficzna" - w niespotykanym dotychczas i później stopniu wzrastała liczba ludności. Początkowo wystąpiło to w zachodnich dzielnicach Polski, a po 1855 r. na całym obszarze ziem polskich. Był to głównie wynik spadku śmiertelności (najpierw dzieci, a później także niemowląt) i wzrostu przeciętnego trwania życia ludzkiego. Bardzo znaczny przyrost naturalny doprowadził do nasilenia się emigracji, szczególnie w Galicji i na terenie zaboru pruskiego. Równocześnie zmienia się struktura społeczna i zawodowa ludności. Zmniejsza się udział ludności żyjącej z rolnictwa, dokonuje się proces 66

Historia Polski w liczbach GUS Historia Polski w Liczbach GUS z 1994 | Página 84