Foto: Canon Nederland
Nu iedereen die beschikt over een computer met
een tekstverwerker en internettoeggang boeken
de wereld in kan sturen, lijkt de dynamiek tussen
auteur en uitgever te veranderen. Wat is nog de
rol van die laatste, en over wat voor vaardigheden
moeten aanstormende uitgevers beschikken als
ze nog van waarde willen zijn? We vroegen het
Rose Leighton, docent-onderzoeker Publishing bij
de opleiding Media, Informatie & Communicatie
aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA).
Hoe verandert het uitgeefvak, volgens jou?
‘Ik denk dat het van belang is om je te realiseren
dat de hele uitgeefketen verandert onder invloed
van technologie. Van auteurs en agenten tot
boekhandelaren en lezers – in elke schakel verandert er wel iets, en sommige schakels lijken niet
per se meer nodig te zijn, iets dat wel ‘disintermediation’ wordt genoemd. In de meest extreme
vorm, zou je kunnen zeggen dat tegenwoordig
alle schakels tussen auteur en lezer geschrapt
zouden kunnen worden – door self publishing
worden agenten, uitgevers, drukkers en boekhandelaren in theorie overbodig.
De werkzaamheden van al deze mensen verdwijnen echter niet, die verschuiven slechts naar
een andere plek in de keten. Zo zie je dat veel
self-publishers zelf hun manuscript corrigeren,
vormgeven en marketen, en het distribueren met
behulp van diensten als Lulu, Mijnbestseller.nl of
Amazon.com. Anderen schakelen correctoren en
vormgevers in, of betalen voor een marketingpakket. Om dat te kunnen doen, moet je als auteur
dus zelf van tevoren investeren – een rol die
traditioneel bij de uitgever ligt.
Toch denk ik niet dat de uitgeverij helemaal uit
de uitgeefketen zal verdwijnen. Juist omdat het
door technologische ontwikkelingen zo makkelijk is geworden om self-publisher te worden,
is het aanbod van nieuwe titels groter dan ooit.
Wie helpt het grote publiek te ontdekken wat de
moeite waard is voor een breder publiek? Daar
kan de uitgever nog steeds een grote rol spelen
– hij is degene met de kennis en het kritisch
vermogen om de parels er uit te vissen en die
onder de aandacht van het grotere publiek te
brengen. Ook zijn uitgevers er goed in om, samen
met auteurs, van een idee tot een volwaardig
mediaconcept te komen – dat is ook waarom we
in de opleiding juist ook nadruk leggen op crossmediale conceptontwikkeling.
De publishing-studenten van onze opleiding
geven daarnaast aan dat volgens hen social
media skills steeds belangrijker worden in de uitgeverij. Zij zien dat uitgevers steeds meer als rol
hebben om een community van lezers te bouwen
en te ondersteunen, en daarbij zijn social mediavaardigheden van groot belang.’
Hoe bereiden jullie studenten voor op al deze
ontwikkelingen?
‘Doordat studenten zo’n brede media-opleiding
krijgen, die zich niet alleen maar op boeken richt,
zijn ze gewend om te denken in crossmediale
concepten. Digitale media zien zij niet als een
extraatje bovenop een “oud medium”, maar als
een integraal onderdeel van een concept.
We werken in projecten met studenten volgens
de design thinking-aanpak. Dat wil zeggen dat
studenten leren op een gestructureerde en
iteratieve manier met ideeën aan de slag te gaan,
waarbij een concept in kleine stappen wordt
ontwikkeld. Elke stap wordt getest en op basis
van feedback verbeterd. Deze aanpak is belangrijk
wanneer je niet alleen meer gedrukte boeken
maakt, maar ook digitale producten.
In de minor Publishing maken studenten volgens
deze aanpak in een team een boek, de International Student Guide to Amsterdam. Er is een basistekst, maar de studenten verzinnen het concept,
schrijven aanvullende teksten, maken foto’s, zoeken adverteerders, doen de hele vormgeving en
dragen zorg voor de productie. Ook zoeken ze mogelijkheden om het concept digitaal te versterken
– zo is er dit jaar een app bij het boek, waarmee
internationale studenten zelf een persoonlijke
bucketlist konden maken van de suggesties die in
het boek gedaan werden. De studenten sluiten de
minor af met het organiseren van een heuse book
launch; ze doorlopen dus echt het hele proces.’
Jullie doen ook onderzoek naar digitaal uitgeven?
Dat klopt, we hebben bij de HvA een PublishingLab, waarin we vooral kijken naar de integratie
van de rollen