Şia'nın Dini Düşüncesi ................................................................... 135
İnsanın, Allah'ın kendisine vermiş olduğu fıtrata
dayanarak kendi görüşlerini isbat ettiği akli deliller,
"Burhan ve Cedel" diye iki bölüme ayrılır.
Burhan; öğe ve unsurları, meşhur ve kesin olmasa
bile gerçek öncüllere dayanan bir hüccet türüdür.
Başka bir deyişle, burhanın unsur ve öğeleri insanın
Allah'ın vermiş olduğu şuur ile kesinlikle kavrayacağı
ve onaylayacağı önermeler olur. Böyle bir düşünce tü-
rü (söz gelimi üç sayısının dörtten küçük olduğu gibi)
bildiğimiz gibi aklî bir düşüncedir. Böyle bir düşünce,
evrenin genelini kapsayan örneğin; yaratılışın mebdei
ve alemin ve alemdekilerin sonunun ne olacağı gibi
konular hakkında gerçekleşirse buna da felsefi dü-
şünce denir.
Cedel ise, öğelerinin bütünü veya bazısı meşhur ve
söz götürmez olgulara dayalı bir hüccet türüdür. Nite-
kim din ve mezheplerin izleyicileri genelde kendi içle-
rinde mezhebi görüşlerini, o mezhebin söz götürmez
temellerine dayandırarak isbat ederler.
Kur'an-ı Kerim bu metotların her ikisini de kullan-
mış ve onda bu iki metoda örnek oluşturacak bir çok
ayet mevcuttur.
Kur'an-ı Kerim öncelikle varlık alemiyle ilgili genel
kapsamlı olgular, evrenin genel düzeni, gökyüzü, yıl-
dızlar, gece, gündüz, yeryüzü, bitkiler, hayvanlar, in-
sanlar ve diğer varlıkların özel nizamları hakkında öz-