Kuruluşundan Tanzimat’a Defterhâne-i Hakanî
Defterhâne’nin İbrahim Paşa Sarayı müştemilatı içerisinde bulunan binaya ne zaman taşındığı kesin olarak bilinememekte ise de, söz konusu belgede bu binanın Defterhâne
ve tevkii kalemlerine yeni tahsis edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim, 29 Muharrem 1157
(14 Mart 1744) tarihli belgede Sadaret Kethüdası tarafından Fazlı Paşa Sarayı içerisindeki
Defterhâne’nin kâtipleri için çeşme yaptırdığını190 görmekteyiz. Ayrıca, 23 Muharrem 1158
(25 Şubat 1745) tarihli belgede “Defter-i Hâkanî ittihaz olunan Fazlı Paşa Sarayı”191 denilmesinden, buranın yeni yeni Defterhâne olarak tanınmaya başladığını anlamaktayız. Kısacası,
Kubbealtı’ndaki yerinden Atmeydanı’ndaki yeni binasına H.1156 (M.1743) tarihinde taşınmış
olan Defterhâne’nin ihtiyaç duyulan yerlerinin tamiri de bu sırada yapılmıştı.
Defterhâne yeni binasına taşındıktan 12 yıl sonra bir yangın tehlikesi atlatmıştır. 22
Zilhicce 1168 (29 Eylül 1755) Pazar günü Hocapaşa yakınlarında bir evde çıkan yangın şiddetli rüzgar sonucu büyüyüp birkaç kol hâlinde etrafa yayılmış, bir kolu paşa kapısı, Defterdar Kapısı ve Divanyolu üzerinden Mehterhâne ve Defterhâne’yi de etkisine almış ve 36
saat süren yangın çevrede büyük hasara neden olmuştur.192 Ancak Defterhâne bu yangından ciddi bir zarar görmemiş olmalıdır. Zira, 3 Safer 1203 (10 Eylül 1793) tarihli bir belgede,
Defterhâne’nin bu binaya yerleşmesinden bu yana tamir görmediği ifade edilmektedir. Söz
konusu belgede, kâtip odalarının kışın soğuğunda kullanılamayacak kadar kötü durumda olduğu, defterlerin muhafaza edildiği kargir mahzenin ve kapısının ise harap bir hâlde bulunduğu ve acilen tamiri gerektiği ifade edilmektedir.193 Defter emininin arzı üzerine mimar ağa görevlendirilmiş ve yapılan keşifte 4688,5 kuruşluk masraf tespit edilmiş ve masraları
mirîden karşılanmak üzere tamir ve bakımına başlanmıştır. Bu tamir ve bakımlar kapsamında Defterhâne’de medfun bulunan zatın türbesine de bir kameriye yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bu tarihten sonra Defterhâne’nin harap olan bir kısım yerlerinde 28 Zilhicce 1212 (M.13 Haziran 1798) tarihinde küçük çaplı bakım çalışmaları yapıldığı194 ve bundan sonra Defter Emini Seyyid Mehmed Efendi’nin arzı üzerine Şaban 1214 (Ocak 1800) tarihinde yeniden bir bakım ve tamirden geçirildiği görülmektedir.
Defterhâne binasının C.Evvel 1223 (Temmuz 1808) tarihinde bir yangın daha geçirdiğini görmekteyiz. Şanizâde Tarihi’nde “Yeniçeri Hareketi ve Sekban Müdafaası” olarak adlandırılan olayda Alemdar Paşa’nın kuvvetleri ile saray sekbanları arasında şiddetli çatışmalar meydana gelmiştir. Çatışmalar sürerken sekbanlar bugünkü Defterhâne binasının arkasında kalan adliye binasına sığınmışlar, Alemdar’ın kuvvetleri ise Cebehâne ve çevresindeki
dükkânları ateşe vererek sekbanları etkisiz hâle getirmeye çalışmışlardır. Fakat bu ateş büyük
bir yangına dönüşerek Mehterhâne ve Defterhâne’yi de etkisine almıştır.195 Bu yangından
Defterhâne’nin ne kadar zarar gördüğü tam olarak bilinmemektedir. Ancak bir kısım yerlerinin tamirinden sonra yine Defterhâne olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır.196
190 BOA.C.BLD. dos.no:97/4805; TKGM.İLMd. df. no: 6, vrk.154
191 BOA.C.BLD. dos.no:66/3285
192 Vasıf Ahmed, Tarih-i Vasıf, s.66: Süleymaniye Ktp. Esat Efendi Katalogu no:2190
193 BOA.C.ML. dos.no:670/27472
194 BOA.C.ML. dos.no:549/22584
195 Şanizade Mehmed Ata’ullah Efendi, Tarih-i Osmani, C.I,s.128: Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Efendi Katalogu no: 4809
196 N.Atasoy, a.g.e., s.39
48