Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Defterhâne-i Hakanî
Defter-i Hakanî Nezareti Binası
Bununla birlikte klasik dönemde mevcut defterler üzerinde visale ve derkenarlar ile işlemlerini yürüten Defterhâne’de yeni nizamın gereği olarak külliyetli miktarda kâğıt ve
defter tüketildiği görülmektedir.667 Nitekim henüz nizamnâmenin ilanından hemen sonra
1266’da tapu sicili muamelelerinin kaydedildiği defterlerin 712’ye yükseldiği bunlardan büyük ve küçük ebatlardaki defterlerin ciltlenmesi işi için büyük miktarda harcama yapılarak
malzeme alındığı ve yeni mücellid tayin edildiği ve sonrasında da yeni defter ve ilmühaber
evrakına ihtiyaç duyulacağı ortaya çıkmaktadır.668
Defterhâne’deki hızlı değişimin ve büyümenin personel adedinde de kendisini gösterdiğini görmekteyiz. Tapu Nizamnâmesi’nin tapu senetlerinin Defterhâne mührü ile hazırlanması hükmü gereğince gerek merkezde yapılan kişisel başvurular ve gerekse vilayetlerden
gönderilen büyük miktarda evrakın onaylanması ve sicile kaydedilmesi işi Defterhâne’nin iş
yoğunluğunun büyük ölçüde artmasına ve giderek artan miktarda yeni personel alımlarına
neden olmuştur.669 1263 tarihinden itibaren artan personel ihtiyacı bilhassa 1275-76 yıllarında çıkarılan nizamnâme, talimatname ve tarifnamelerden sonra daha da artmıştır. Bu tarihten sonra “rûznâmçe odası” gibi yeni odalar açılıp, buralara da çalışacak yeni kâtip alımları aratarak devam etmiştir.670 Bu dönemde Defterhâne’nin yoğun personel alımında muhtemelen ortaya çıkabilecek usulsüzlüklerin önüne geçebilmek amacıyla Defterhâne’nin bağlı bulunduğu Maliye Nezâret-i Celîlesi’nce tedbir alındığı ve personel alımlarının nezaretin
kontrolü altında ve belli bir nizama bağlı olarak gerçekleştirilmesi yönünde karar alındığı görülmektedir.671 Yalnız merkez teşkilatının iş yoğunluğu değil taşrada yürütülecek arazi muameleleri ile ilgili memur alımları da teşkilatın büyümesinde etkili olmuştur.672
667 BOA.C.ML. dos.no:705/28775; BOA.A.MKT.UM. dos.no:409/98; BOA.A.MKT.NZD. dos.no:421/93; BOA.Y.A.HUS. dos.no:239/48;
BOA.A.MKT.MHM. dos.no:227/78
668 TKGM. İLMd. C.4, vrk.42; TKGM.İLMd. C.6, vrk.45
669 TKGM. İLMd. C.5, vrk.7; BOA.A.MKT.NZD. dos.no:337/53; 337/24; BOA.A.MKT.MHM. dos.no:224/59
670 BOA.A.AMD. dos.no:92/23
671 TKGM. İLMd. C.5, vrk.6
672 BOA.A.MKT.MHM. dos.no:213/97
178