Kuruluşundan Tanzimat’a Defterhâne-i Hakanî
b. DERDEST DEFTERLERİ
Farsça bir kelime olan derdest sözlük anlamı olarak “tutma, elde etme” manasına gelmektedir. 473 Derdest defterleri de timarlarla ilgili olup zeamet ve timarları tasarruf edenlerin kayıtlarının tutulduğu defterlerdir. XVII.yüzyılın sonlarından itibaren ortaya çıkan bu defterler timar sistemini bir kontrol altında tutabilmek için ihtiyaca istinaden oluşturulmuş yeni bir defter türüdür.
TKGM.TTd.no:420, Avlonya Derdest Defteri
XVII. yüzyıldan itibaren umumî manada tahrirlerin yapılmaması nedeniyle timarların güncel durumları takip edilemeyip, buna bağlı olan sistemler de sekteye uğrayınca derdest defteri ortaya çıkmıştır. Genellikle icmâl defterinden hareketle hazırlanan bu defterlerde eski kayıtlar güncelleştirilerek kaydedilmiş olup; padişah, vezir-i azam, sancak beyi gibi kişilerin tasarrufunda bulunan haslar ise derdest defterlerine geçirilmemiştir. Defterlerde her
bir zeamet ve timar biriminin tasarruf edilip edilmediği, kimler tarafından ne miktarda tasarruf edildiği gibi hususlar kaydedilmiştir. 474 Sancak, nahiye, köy ve mezralardaki timarların,
timar sahiplerine göre düzenlendiği bu defterlerde timarların çekirdeğini oluşturan yerlerin
listesi bulunmaktadır.
473 Devellioğlu, sözlük, s.175
474 Afyoncu, a.g.t., s.30-33
105