KONGRE BİLDİRİLERİ
ayrıntılı bir şekilde gösterilmektedir. Aynı zamanda önemli çiftlikler isimleriyle birlikte
zikredilmiştir. Kuyular var ise onlarda ayrıca zikredilmiştir.
12 adet 1:2.000 ölçekli ana paftaların 54 adet 1:500’lük ayrıntılı paftaları mevcuttur.
Bu paftalar üzerinde yaptığımız incelemedi şu bilgilere ulaşmak mümkündür
-Sivil mimariye, kamusal mimari dediğimiz, camiler, medreseler, okullar, kiliseler, çeşmeler,
mezarlıklar, karakollar, belediyeler, tekkeler, vb.
Bir diğer koleksiyonumuz ise Hırvat asıllı topograf mühendisi Jacques Pervititch’in hazırladığı
sigorta planlarıdır. Bu haritaların üretilmeye başlandığı 1922’li yıllardan başlayıp 1945’lı yıllara kadar
uzanan bir süreç içersinde olmuştur. Bu süre içersinde Beşiktaş, Beyazıt, Üsküdar, Kadıköy, Taksim,
Beyoğlu ve Eminönü bölgeleri çizilmiş ve 1920’li yıllarda Fratelli Haim taarfından basılmış daha
sonraları Kağıtçılık ve Matbaacılık Anonim Şirketi tarafından 12’şer adet basılarak büyük sigorta
şirketlerine dağıtılmıştır.
14
İstanbul’un yüzyıllar boyu en büyük felaketlerini yaşatan yangınlar ve bu yangınlar sonucunda
gelişen sigortacılık bu haritaların üretiminde ivme kazandırmıştır.
Modernleşme sürecini 19.yy. sonunda tamamlayan İstanbul, sık sık yaşanan yangınlar
sonucunda büyük felaketlerle karşı karşıya gelmiştir. Yangınlar sadece bir bölgeyi yakmakla
kalmıyor, o bölgenin kültürel zenginliğinden tutunda sokak ve yapı bloklarının değişimine kadar
bir çok birikimi yok edip gitmektedir. Öyle ki 1728-1854 yılları arasında 126 senede 209, 18541908 yılları arasında 54 senede 129, ve 1908 yılını izleyen 13 senelik bir dönemde ise 79 yangın
görülmektedir. Yangınların bu halde yakıcı ve yıkıcı olması İstanbul’da yangın sigortacılığının en
verimli çalışma alanları haline gelmiştir. Özellikle 1870 Büyük Beyoğlu yangının ile birlikte artık
kaçınılmaz olan yangınlara karşı binalarını sigortalatmaya başlanmışlardı. Bu amaçla 1904-1906
14 İstanbul: 29 Aivan-Saray Les Blakernes plan d’assurances/ İstanbul : İstanbul Harita Şirketi, t.y. / İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk
Kitaplığı Harita Arşivi No: 600
946
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
yılları arasında C. E. Goad Şirketi İstanbul’da sınırlı bir alanda harita üretimine başlamıştır. Daha
sonra Türkiye Sigortacılar Daire-i Merkeziyesi adına Jacques Pervititch tarafından 1922-1945 yılları
arasında 230’un üzerinde harita yapılmıştır.
Bu haritalar çizildiği dönemde belli bir gereksinimi karşılamak amacıyla çizildiğinden
günümüzde çok farklı bir anlam içermektedir. Kentin sosyo-ekonomik konumunu ortaya koyması
bakımından ve haritaların çok çeşitli şekillerde okunabilmesi ve yorumlanabilmesi kent tarihi
araştırmacılarına kaynaklık edecek başvuru kaynağı haline gelmiştir.
1940’lı yıllardan sonra hızla kentleşme sürecinin sonucunda şehrin büyümesi ve yeni yapı
bloklarının yükselmesi ve konut sorununun ortaya çıkması ve yapı malzemelerinin ahşaptan
betonarmeye yönelmesiyle sigortacılıktaki o hızlı gelişme zayıflamış ve dolayısıyla bu haritaların
kullanımı da önemini yitirmeye başlamıştır. Uzun yıllar sonra tekrar gündeme gelmesi ve kullanılan
temsil dilinin çözülmeye başlaması ile birlikte İstanbul’un kentsel tasarımına yardımcı olabilecek
yeni bir kaynak olma niteliğini tekrar kazandırmıştır. Coğrafi bilgi sistemlerinin gelişmesi ile birlikte
bu temsil dilinin yeni paftalara uygulanması ile birlikte 100 yıllık bir süreçte İstanbul coğrafyasının
hangi eylem ve boylamda değişiklik yaptığı, sokak ve caddelerin nasıl bir değişime uğradığı
gözlemlenebilecektir. Bu gözlemlerden çıkarılacak sonuçlara göre kent tarihi a & Y