KONGRE BİLDİRİLERİ
Arşivcilerin hazırlayacağı politika, dijital arşiv içinde yer alan lisanslanmış içerik türlerine
yönelik bir tür rehber niteliğine de sahip olmalıdır. Hazırlanacak politikanın erişim yönetimiyle ilgili
kısmı sayesinde, dijital arşivden yararlanacak kullanıcıların, web üzerinden indirdikleri materyallerle
ne yapıp yapamayacakları hakkında bilgi sahibi olacaklardır. Hazırlanacak politikanın depolama
yönetimiyle ilgili kısmı sayesinde ise dijital arşive ne tür içeriğin gönderilebileceği ve bu arşiv ile
ne tür içeriğin dağıtılabileceği konusunda, içerik göndericisine rehberlik edilmiş olur. Kurumsal bir
dijital arşiv politikası sayesinde hukuki uygunluğu olmayan ya da telif hakkı sorunu olan içeriğin
dijital arşive gönderilmiş olma durumunda bile arşiv kurumunu korumaya yardımcı olur. Arşivcilere,
hukuki sorunlara sahip materyalleri değerlendirmeleri için bir yol sunar. Böylece içerik sağlayıcılarına
takip edecekleri bir süreç sunarak gönderim sürecini kolaylaştırır. Dahası kurumsal bir dijital arşiv
politikası sayesinde gelecekte yaşanabilecek ihtilaflarda uygun dijitalleştirme sürecinin nasıl
sürdürülüp depolanacağını tasarlar. Sonuç olarak arşivcilerin hazırlayacağı bu politika, dijital arşiv
yöneticisiyle arşivcileri, dijital arşive gönderilebilecek ve gönderilemeyecek materyal türleriyle ilgili
karar verme konusunda yetkilendirecektir. Ayrıca bu politika, bir materyalin yeniden dağıtılmasına
ilişkin potansiyel hukuki itirazlardan hem içerik göndericisini hem de dijital arşivin kendisini korur ve
muhtelif ihtilafların da çözüme kavuşturulmasına yardım eder.
Dijital arşiv oluşturmak isteyen arşiv kurumu, proje kapsamına dahil edeceği fikri ürünlere yönelik
telif haklarının sahibi değilse arşivcilerin, hiç kuşkusuz hak sahiplerinden gerekli izinleri almaları
gerekecektir. Arşivcilerin, telif hakkıyla korunan materyalleri dijitalleştirmek için uygun ödeme
yapmadan önce kamuya mal olmuş materyalleri bulmaya çalışmaları, gereksiz telif ücreti ödemeyi
engelleyeceği için önemlidir. Ayrıca arşivcilerin, eser sahiplerinin telif haklarından vazgeçtikleri
eserlerini de aramalarında yarar vardır. Fakat arşivcilerin çeşitli web sitelerinde rastladıkları eserler
için eser sahiplerinin bu eserlerine yönelik telif haklarından vazgeçmiş olduklarını düşünmeleri hata
olur. Bu yüzden hak sahipleriyle iletişime geçip gerekli izinleri aldıktan sonra dijitalleştirmeleri
gereklidir. Arşivciler, ister telif hakkıyla korunan eserleri dijitalleştirmiş olsun isterse de kamuya
mal olmuş eserleri dijitalleştirsin mutlaka fikri ürünlerin kullanımını yönetip, kontrol altına almaları
gerekir. Çünkü dijital arşiv koleksiyonunu kimlerin kullandığını bilmek (en azından istatistiki bilgileri
öğrenmek), arşivcilerin gelecekte neleri dijitalleştirmeleri gerekeceği konusunda karar vermelerini
de kolaylaştırır. Ayrıca kullanım istatistiklerinin sağlanması, bütçeyi veren kurum yöneticileri için de
faydalı olur.
Arşivciler, dijitalleştirme projesinin maliyetinden kurtulmak isterlerse dijitalleştirecekleri içerikle
ilgili olarak söz konusu fikri ürünlerin web üzerinden kopyalanmasını ücretlendirmek adına lisanslama
yoluna gidebilirler. Bu durumda, mevcut dijital içeriğin korunması gerekir. Söz konusu koruma, hem
telif hakkı ihlallerini önleyecek teknik önlemleri almayı; hem de lisanslı kullanıcılarla ya da üyelerle
erişimi sınırlandırmayı gerektirmektedir. Bunun için elektronik içerik yönetim sistemleri ya da
elektronik haklar yönetim sistemleri olarak ifade edilen çeşitli programlar, dijital arşivin kullanımını
kontrol ederek arşivcilere yardımcı olacaktır.
562
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
KAYNAKÇA
“5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında
Kanun”, Kanun No. ve Kabul Tarihi: 4110/ 7.6.1995, Resmi Gazete, (22311, 12.6.1995).
“5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna İki
Geçici Madde Eklenmesi Hakkında Kanun”, Kanun No. ve Kabul Tarihi: 2936/ 1.11.1983, Resmi
Gazete, (18210, 3.11.1983).
“5846 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Taslağı, Kültür ve Turizm
Bakanlığı”, Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü, 20.6.2010
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, Kanun No. ve Kabul Tarihi: 6098/ 11.1.2011, Resmi Gazete,
(27836, 4.2.2011).
“Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”, Karar Sayısı: KHK/555,
Resmi Gazete, (22326, 27.6.1995).
CORNISH, Graham. Copyright: Interpreting the Law for Libraries Archives and Information
Services, London, Library Association, 1999.
“Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun”, Kanun No. ve Kabul Tarihi: 5101/
3.