KONGRE BİLDİRİLERİ
5: Bu simgelerle ifade edilen lisansa sahip fikri bir üründen yaralanmak için
kullanıcıların, ilgili ürüne eser sahibinin adını belirtmesi ve söz konusu eseri başka bir eser oluşturmak
için kullanmaması gerekir. Sadece orijinal form içinde kullanılabilen bu fikri ürünün ticari amaç
dışında kullanımı, çoğaltılması ve dağıtımı ise mümkündür.
Şekil 3: CC lisans modeliyle korunan fikri ürünün bulunduğu orijinal web sitesinin görünümü
6: Bu simgelerle ifade edilen lisansa sahip fikri bir üründen yararlanmak için
ilgili ürüne eser sahibinin adının belirtilmesi ve bu eserden yararlanarak oluşturulan yeni ürün için de,
aynı lisans şartları altında kullanıcılara dağıtılması gerekir. Ayrıca kullanıcılar, bu lisansa sahip fikri
ürünleri ticari amaç dışında kullanabilme, çoğaltabilme ve dağıtabilme özgürlüğüne de sahiptir.
Dijital bir arşivin temel amaçlarından birinin, dijital materyallerin dağıtımına izin vermek olduğu
unutulmamalıdır. CC lisansı sayesinde eser sahibi, fikri ürününü tekrar dağıtmakla ilgili şartları, adeta
maddeler halinde sıralayarak özelleştirebilir. En azından CC lisansları, telif hakkı sahibinden izin
alınmaksızın telif hakkıyla korunabilecek materyallerin kişisel kullanım ya da eğitimsel amaçlar için
ücretsiz olarak kullanılmasına izin vermektedir. Çünkü CC lisans ile fikri ürünlerini lisanslamayı tercih
eden eser sahibi, eseri üzerindeki hakların bir kısmından özellikle de manevi haklarından vazgeçmeyip
telif hakkı korumasına sahip olmayı sürdürecektir.
Şekil 2 ve Şekil 3’ de CC lisansıyla korunup kişisel kullanım amacıyla herkesin ücretsiz olarak
yararlanabileceği bir eser görülmektedir.
Şekil 2: CC lisans modeliyle korunan fikri bir ürünün dijital bir arşivdeki görüntüsü
En kısa zamanda CC lisansları için Türkiye’deki mevzuatsal uyumun sağlanması, bu lisans
ailesinin dijital arşivler açısından işleyişini ve kullanımını sağlamlaştıracaktır. Böylece bu lisans
modeli sayesinde yazarların, bilim insanlarının, sanatçıların ve eğitimcilerin, fikri ürünlerine ilişkin
özgürlüklerini kolayca belirtmeleri mümkün olur. Ayrıca kullanıcılar da gönül rahatlığıyla bu modele
sahip fikri ürünleri ücretsiz olarak kişisel amaçları için kullanabilirler15.
Sonuç ve Öneriler
Dijital ortamda kültürel arşiv kurarken, proje yöneticisi konumundaki arşivcinin söz konusu
projenin başında neyi, niçin yapacağını planlaması gerekir. Çünkü planlama sayesinde arşivciler,
dijitalleştirme projesi kapsamında oluşturacakları dijital materyallere ait hakları yönetme ve bu
materyallerin kullanımı konusunda yaşanacak hukuki sorunları da en aza indirme imkanına sahip
olurlar. Arşivcinin, dijitalleştirmeyi düşündüğü tüm materyallerin telif hakkıyla ilgili durumlarını
(ya da telif hakkıyla korunup korunmadığını) projenin başında tespit etmeleri projenin başarısı için
önemlidir. Ayrıca arşivciler, dijitalleştirme projesinin planlanmasında, arşivin içeriğini oluşturacak
olan fikri ürünleri depolama ve bu ürünlere erişim yönetimiyle ilgili yazılı bir politika da