KONGRE BİLDİRİLERİ
saklamak,
c) Çeşitli kamu kurum ve kuruluşları ile özel şahısların elinde bulunan arşiv malzemesini tespit
etmek, toplamak, gerektiğinde satın almak, bunların tamir ve restorasyonunu yapmak, tasnif ve
tercüme etmek, uygun görülenleri yayınlamak,
d) Yurt içi ve yurt dışı arşivcilik ve bununla ilgili bilimsel gelişmeleri takip etmek, bu alandaki
eserleri tercüme etmek, yayınlamak, önemli ve değerli arşiv malzemesini yurt ve dünya bilim
çevrelerine sunmak,
e) Tarihi, kültürel ve estetik değeri olan arşiv malzemesinden koleksiyonlar yapmak, gerektiğinde
arşiv müzesi kurmak ve sergiler açmak,
f) Arşiv malzemesinin tahribini önleyecek tedbirleri almak, arşiv laboratuvarı kurmak,
g) Arşiv malzemesinin kopyalarını çıkararak devamlılığını sağlamak ve bunları küçük hacimlere
döndürmek için film, mikrofilm, fotokopi ve gerektiğinde diğer ileri teknikleri uygulamak,
h) Devlet arşivlerinden yararlanma esaslarını belirlemek, arşivlerdeki araştırma taleplerini
değerlendirmek ve gerektiğinde izin vermek,
i) Her türlü bilgi ve arşiv malzemesini derlemek, ayıklamak ve her an kullanılır hale gelecek şekilde
tasnif ederek muhafaza etmek,
j) Kamu kurum ve kuruluşlarının arşivlerinde ayıklama, saklama ve imha işlemlerini denetlemek
olarak belirtilmektedir.
1. 3473 ve 3056 Sayılı Kanunlar belirtilen görevlerine rağmen Devlet Arşivleri Genel
Müdürlüğü, halen birçok farklı kurumun elinde bulunan başta Osmanlı Dönemi’ne ait birçok
arşiv malzemesini kendi bünyesinde toplamayı başaramamıştır.
Türkiye’deki Mevcut Arşivler ve Sayısallaştırma Çalışmaları
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler kamu kurumlarını teknolojiye ayak uydurmaya ve
kendi bünyelerinde bulunan arşiv malzemelerinin sayısallaştırmaları gerekliliğini ortaya koymuştur.
Birçok kamu kurumu kendi yöntemleri ile ellerinde bulunan her durumdaki arşiv malzemesini (kâğıt,
mikroform, pafta, harita, fotoğraf, ses ve görüntü bandı vb.) uygun nitelikteki tarayıcılar ve araçlar
kullanarak sayısallaştırmış ve sayılısallaştırılan bu malzemelerin bir kısmını internet üzerinden
kullanıma açmıştır.
Ancak elinde Osmanlı dönemi arşiv malzemesi bulunduran her kurum, asli görevlerinin
dışına çıkarak kendi anlayış ve bütçe imkânlarına göre sayısallaştırma politikaları ve projelerini
üretmektedirler. Arşivcilik standart ve tekniklerine uygunlukları tartışılır olan bu iyi niyetli çalışmalar,
maalesef oldukça fazla zaman ve bütçe kaybına neden olmaktadır.
Farklı kurumların elinde bulunan arşiv malzemelerinin büyük bir kısmı aslında bir bütünün
parçaları olan Osmanlı Devleti Kültürel Arşiv Mirası’na ait olduğu bilinmektedir. Günümüz bilgi ve
iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, arşiv malzemelerinin tümünün sayısallaştırılarak tek bir ara
yüzden zaman ve mekândan bağımsız tüm dünyadaki kullanıcıların erişimlerine olanak tanımaktadır.
Buna rağmen arşiv malzemelerinin halen dağınık halde ve farklı kurumların elinde olması, depolama,
tasnif ve kataloglama, sayısallaştırma, araştırmaya açma ve erişim açısından birçok sakıncayı ve
problemi doğurmaktadır.
Halen elinde Osmanlı dönemi arşiv malzemesi bulunduran ve bu malzemeleri sayısallaştıran
kurumlardan bazıları aşağıda belirtilmektedir.
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü: Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet Arşivi ve
Osmanlı Arşivi olmak üzere iki temel ve oldukça zengin koleksiyona sahiptir. Bu koleksiyonlarda ilgili
dönemlere ait tarihi, siyasi, sosyal, kültürel, hukuki, idari, askeri, iktisadi, dini, ilmi, edebi, estetik,
biyografik, teknik gibi alanlarda bir değer olarak geleceğe aktarılması gereken yazılmış, çizilmiş,
resmedilmiş, görüntülü, sesli veya elektronik ortamlarda üretilmiş 130 milyon arşiv malzemesi
bulunmaktadır.
420
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü bünyesindeki Osmanlı Arşivi, Osmanlı Devleti’nin ana
arşivi özelliğini taşımaktadır. Arşiv bünyesinde 2001 yılında başlatılan ve devam eden dijitalleştirme
çalışmaları sonucunda Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait 10 milyon civarında belge sayısal
ortama aktarılmıştır. Sayısal ortama aktarılan belgeler araştırma salonlarında hiçbir kısıt olmadan
incelenebilmekte ve görüntüleri alınabilmektedir.
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü arşiv kataloglarına internet üzerinden ücretsiz üye olan
kullanıcılar çevrimiçi araştırma yapabilmektedir. Ancak arşiv belgelerine ait görüntüler internet
üzerinden temin edilememektedir.
Türk Tarih Kurumu Arşivi: Türk Tarih Kurumu Arşivinde bulunan belgeler, Osmanlı Devletinin
son dönemlerini, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti dönemini kapsamaktadır. Belgelerin büyük
bölümü Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmıştır. Yeni Türk harfleriyle kaleme alınanların yanında
İngilizce, Fransızca, Almanca belgelerin yanı sıra zengin bir fotoğraf koleksiyonuna da sahiptir.
TBMM Arşivi: TBMM Arşivi, kurumsal yapı, yasama faaliyetleri, tutanaklar ve denetim
faaliyetleri ana başlıkları altındadır ve Kanun Tasarıları ve Teklifleri Yazılı ve Sözlü Soru Önergeleri,
Yasalaşan Kanun Tasarı ve Teklifleri Meclis Araştırması Komisyonları, Kararlar Meclis Soruşturması
Komisyonları, Kanun Hükmünde Kararnameler Tutanaklar, İhtisas Komisyonu Raporları TBMM
Başkanları, Geçmiş Dönem Milletvekilleri, Geçmiş dönem kanun teklifi metinleri, kanun hükmünde
kararname metinleri önerge ve cevap metinleri internet üzerinden, “pdf” formatında, herhangi bir
üyelik olmaksızın erişime açılmıştır.
Deniz Müzesi Arşivi: Türkiye’ni