KONGRE BİLDİRİLERİ
sunma çalışmaları, coğrafi uzaklıklar, araştırma salonlarının fiziki ve teknik altyapı yetersizliği,
sadece mesai saatlerinde erişebilme, üyelik ve yararlanma koşullarında ki standartların eksikliği
gibi sorunlar nedeniyle araştırmacıların bekledikleri ve hedefledikleri “bilgi” ihtiyacını maalesef
karşılayamamaktadır.
Zengin tarihinin ve özellikle Osmanlı Döneminde düzenli olarak tutulan arşiv kayıtların
birçoğunun farklı kurumlarda bulunmaktadır. Bu durum, günümüze kadar sağlıklı bir şekilde ulaşabilen
arşiv malzemelerinin tasnifinde, dijitalleştirilmesinde, saklanmasında, yararlanıcıların kullanımlarına
açılmasında birçok sorunu doğurmaktadır. Ayrıca her bir kurum kendi personel, bilgi, deneyim ve
maddi kaynaklarıyla bu süreçler için büyük bir özveriyle zaman ve kaynak ayırmaktadır. Bugüne kadar
Türkiye’de arşiv malzemelerinin sayısallaştırma projeleri henüz hiçbir kurumda tamamlanamamış ve
dolayısıyla Kültürel Mirasın Erişilebilirliği sağlanamamıştır.
Günümüz bilgi ve iletişim teknolojileri tüm bilgi merkezlerinin ortak veritabanından tüm
dünyadaki araştırmacılara 7/24 hizmet verebilecek düzeyde olmasına rağmen Türkiye’deki arşiv
malzemelerinin erişilememesinin önündeki en büyük engel maalesef birbirlerinin tamamlayıcısı olan
arşiv malzemelerinin farklı kurumların elinde bulunması ve işbirliğinden uzak yapılan sayısallaştırma
projeleridir.
Çalışma bu noktada hem kurumların hem de araştırmacıların olmasını istedikleri Ulusal Bilgi
Merkezi oluşturulmasının gerekliliğinin altını çizerek bu konuda bir model önerisi sunmaktadır.
Her kurumun ayrı ayrı teknik yatırım yaparak arşiv malzemelerini hizmete sunmaları yerine ortak
geliştirilecek bir Ulusal Bilgi Merkezi, bilgi kaynaklarına mekân ve zamandan bağımsız, kesintisiz ve
kolay erişim imkânı sağlayacaktır.
Arşiv ve Arşiv Malzemesinin Korunmasında Devlet Arşivlerinin Rolü
Fransızca’ dan Türkçe’ ye geçmiş olan arşiv kavramı, kurumların, gerçek ve tüzel kişilerin
aldıkları hizmetler, gerçekleştirdikleri çeşitli işlemler neticesinde meydana gelen ve bir maksatla, belli
bir sistem ve kurallar dâhilinde saklanan doküman ve bu dokümana bakan birim veya bu dokümanların
barındırıldığı yerler1 olarak ifade edilmektedir.
Mc Kemmish’ e göre arşivler (1993: 11) belgelerin değerlerini belirleme, değer taşıyan belgelere
ait kayıtlarını yönetme, mevcut kaynakların bütünlüklerini sağlama ve koruma ve bunların gelecekteki
kullanım ihtiyaçlarını karşılamak için kayıtlarını tutma, bilgi derleme, çözümleme ve arşiv sistemine
dâhil etme gibi görevleri olan2 kurumlardır.
Josef' e göre arşiv; herhangi bir resmî daire, resmî veya yarı resmî herhangi bir cemiyet, aile
ve şahısların faaliyetleri, iş görmeleri sonucunda ortaya çıkan ve tanzim edilmek üzere kendilerinin
tasarrufunda bulunan yazıların eklentileriyle birlikte heyeti mecmuasıdır 3. Lajos ise arşivleri “Tabii
veya hukukî bir şahsiyetin resmî muamelelerinden hâsıl olan ve yanında bulundurması gereken
yazılmış, resmedilmiş veya tabedilmiş evrakın tümü” şeklinde tanımlamaktadır 4. Jenkinson daha genel
bir tarifle “Arşiv, herhangi bir tarihte her türlü hususî ve umumî me 6V