KONGRE BİLDİRİLERİ
Yrd. Doç. Dr. Dursun Ali TÖKEL1
19 Mayıs Üniversitesi / TÜRKİYE
O
OSMANLI COĞRAFYASI TARİHİ-SOMUT MİRASININ TESPİTİNDE
DİVAN ŞİİRİNİN ÖNEMİ
smanlı devletinin somut olan kültürel mirasının tespitinde Osmanlı Divan şiirinin önemi var
mıdır, varsa nedir? Şâirlerin; özellikle padişahlar ve devlet adamlarının yaptırmış oldukları
binalara söylemiş oldukları tarih kıtaları ve bu kıtalar vesilesiyle adı geçen eserler; (Câmiler,
çeşmeler, hamamlar, köprüler, bedestenler, imâretler, kümbetler, kasırlar, hâneler, medreseler, tekkeler,
mescidler, minareler vb.) bugün o eserlerin tarih, yer ve banisinin tespitinde önemli bir yer tutacağına
göre bu metinler birer arşiv kaydı veya belgesi olarak değerlendirilebilir mi? Bu eserler somut kültürel
mirasın tespitinde nasıl bir rol oynar?
Divan Edebiyatında onlarca edebî tür bulunmaktadır. Hemen her edebî tür tarihi kaynaklık
açısından özellikle incelenmelidir. Biz bu çalışmada özellikle Tarih Kıtalarına bakacak ve bu metinlerin
Türk tarihinin somut mirasının tespitindeki rolü üzerinde duracağız.
Edebi eserler bir milletin tarihi devirlerini aydınlatmada önemli bir kaynak ve vesikadır. Edebî
metinleri ortaya koyan insanlar belli bir zaman dilimi içinde yaşamakta ve eserleriyle o devrin pek çok
hadisesine ışık tutucu metinler oluşturmaktadır. Edebî eserleri anlamak için nasıl tarihi verilere ihtiyaç
varsa, tarihi bazı olayları tespitte de edebiyata müracaat gerekecektir.
Türk tarihiyle ilgi li olarak mevcut bulunan eserlere baktığımızda, edebiyatçının işinin bir hayli
zor olduğu görülecektir. Mufassal bir Türk tarihi ortaya koymadan edebiyatçının tarihten hakkıyla
yararlanabilmesi düşünülemez. Kendi araştırmalarım için söyleyecek olursak, Fuzûlî’nin kendisine
pek çok kaside yazdığı Bağdat Valisi Ayas Paşa hakkında, şu anda mevcut ve popüler olan tarih
kitaplarımızda maalesef doyurucu bir bilgiye rastlayamadık. Oysa Fuzûlî, bu kasidelerde, Ayas
Paşa’nın Bağdat’ın siyasî, içtimaî, askerî, idarî ve imarî yapısı üzerinde oynamış olduğu önemli
rolleri bir bir sıralamaktadır. Bizler bu kişinin kim olduğuna dair kaynaklara müracaat ettiğimizde ise
maalesef eli boş dönmekteyiz.
322
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
Arşiv Dairesi Başkanlığı
323