KONGRE BİLDİRİLERİ
dönemine ait belgeler, çoğu zaman siyasi nedenlerden dolayı, yakılıp imha edilmiş, ya da belli
amaçlarla başka yerlere transfer edilmiştir. Özellikle 1918 yılına kadar yazılan orijinal Osmanlıca
belgelerinin sayısı arşivimizde çok azdır.
Osmanlı Devleti’nin Balkanlardan geri çekilmesinden sonra, bu topraklarda 1926 yıllarına kadar
arşiv adında bir kurum yoktu. Ancak her kurum kendi arşiv malzemesini kendi imkânları çerçevesinde
muhafaza ederek, belli bir sayı günümüze kadar korunabilmiş durumundadır. Öyle ki, daha eski
dönemlerden yani Osmanlı döneminde biriktirilmiş belgelerin çok az bir bölümü, cami ya da tekke
arşivlerinde ve ya şahıslardan oluşan özel arşivlerde korunmaya çalışılmışsa da, bu yörelerde değişik
zamanlarda çıkan savaşlar nedeniyle, var olan Osmanlı dönemine ait el yazmalarının sayısı devamlı
azalmıştır.
Bu bölgede Devlet Arşivi, ilk olarak 26 Haziran 1926 yılında Üsküp’te kurulmuştur. Bu arşiv,
o dönemlerde “Güney Sırbistan” diye adlandırılan günümüz Kosova Cumhuriyeti, Makedonya ve
Sancak bölgelerini kapsayan sahada Osmanlı Dönemine ait arşiv malzemelerini biriktirip onları
koruma mecburiyeti vardı.
Yugoslavya Krallığı döneminde Prizren’de askeri bir arşivin kurulduğu bilinmektedir. Fakat bu
arşivdeki kayıtlara baktığımızda sadece o yıllara ait siyasi ve askeri belgelere rastlanmaktadır.
Günümüz Kosova’da ilk devlet arşiv kurumu, 1948 yılında Bölge Eğitim ve Kültür Müdürlüğü
çerçevesinde Arşiv Merkezi olarak kurulmuştur. Devlet Arşivleri yasasına göre, o döneme ait Bölge
Halk Kurulu tarafından çıkarılan kararla, 20 Mart 1951 yılında, Priştine’de Bölge Devlet Arşivi
kurulmuştur. Daha sonraları bu arşivin adı, Kosova Arşivi olarak değiştirilmiştir. Aynı zamanda
Kosova’nın değişik şehirlerinde Bölgesel Arşivi mevcuttur. Bunlardan: Priştine, Prizren, Gilan, İpek,
Mitroviça ve Yakova’da Bölgesel Arşivi bulunmaktadır.
Günümüzde Kosova Devlet Arşivlerinde bulunan arşiv malzemesinin sayısı 5200 metre arşiv
belgesi uzunluğundadır. Bu belgeler, Osmanlı döneminden başlayarak, günümüze kadar değişik
dönemlere ait belgelerdir.
Tüm imha ve yağmalara rağmen, beş buçuk asırlık Osmanlı idaresi dönemine ait, Kosova Devlet
Arşivlerinde 3000 üzerinde orijinal arşiv belgesi günümüzde muhafaza edilmektedir. Bu belgeler
değişik dönemlere ait çeşitli defter, ferman, berat, tapu, sicil, arzuhal, emirname, vakfiye, nikâh, talak
vesikaları vb. mevcuttur.
Arşiv belgeleri arasında, kadastro ve mülkiyet belgeleri özel bir önem taşımaktadırlar. Önemi çok
büyük olan Kosova’ya ait tapu kadastro belgeleri, ne yazık ki Kosova Arşivlerinde bulunmamaktadır.
Osmanlı dönemi Kosova Vilayetine ait olan tapu kayıt defterlerin orijinalleri T. C. Cevre ve Şehircilik
Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünde bulunmaktadır. Türkiye Cumhuriyetinin Kosova’ya
her alanda vermiş olduğu büyük desteklerden biri de, Kosova devlet Arşivleri ile T.C. Tapu ve Kadastro
genel müdürlüğü arasında var olan işbirliği sayesinde Kosova Vilayetine ait olan tapu kayıt ve tapu
sicil defterlerin tamamı dijital ortamda arşivimize teslim edilmiştir.
Kosova’ya ait olan orijinal belgelerinin kronolojisine baktığımızda, Kosova Devlet Arşivinde,
bulunan en eski orijinal belge, 1016 H.- 1608 M yılına ait Kaçanikli Mehmet Paşa Vakfiyesi’dir. Oysa
mülk ve arazi hakkında söz eden en eski orijinal belge ise 1176 H./ 1762 M yılına ait olan bir satış
senedidir.
1176 H/ 1762 M. yılına ait olan satış senedi orijinal belge, Kosova devlet Arşivlerinde Osmanlı
Belgeleri bölümünde, belge numarası 2, II. Nu. Arşiv kutusunda bulunmaktadır. Belgede onbir satır
yazı ve şahitlerin isimleri yer almaktadır.
312
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
Bu belge, Ukı Tafa tarafından Deçan’lı Ukı Yusuf’a tarlanın bir bölümünü satmış olduğu belirten
satış senet belgesidir.
Bu senet belgesinde yer alan şahitlerin adları: Ahmet oğlu Mustafa ve diğerleridir.
İkinci eski belge ise 1290 H./1874 M. yılına ait Selanik Vilayeti Valisi tarafından yazılan bir
buyruldu belgesidir.
Arşiv Dairesi Başkanlığı
313