KONGRE BİLDİRİLERİ
Prof. Dr. Dragi GJORGIEV
Ss. Cyril and Methodius University / MACEDONIA
B
MAKEDON TARİHÇİLİĞİNDE MAKEDON OSMANLIBİLİMİ
u makalemin ana hedefi, günümüz Makedonya Cumhuriyeti’nde Osmanlı bilimindeki
gelişmeleri, daha doğrusu Makedon tarihçiliği kapsamında Osmanlı belgelerinin çevirilerinin
ve müteakiben söz konusu bu Osmanlı yazılı kaynakların Makedon ulusal tarihçilik alanında
kullanımını gözden geçirip takdim etmektir. Ancak, bu ana hedefimize geçmeden önce, Makedon
arşiv ve kütüphanelerinde bulunan orjinal Osmanlı belgeleri ve el yazmaları külliyatlarının kısa bir
dökümünü vermeye çalışacağız.
Makedonya Cumhuriyeti, olağanüstü zengin bir orjinal Osmanlı arşiv belgeleri külliyatının
bulunduğu ülkelerden bir tanesidir. Söz konusu külliyat, Makedonya’da beş asırlık sürekli Osmanlı
mevcudiyeti ve beş asırlık Osmanlı devlet makamlarının çalışmaları ürünüdür. Makedonya’da Osmanlı
egemenliği, Meriç savaşı (1371) ile başlamış ve Birinci Balkan Savaşı (1912) ile sona ermiştir. Bu uzun
sürede Makedonya’nın tüm büyük şehirlerinde, özellikle sancak ve vilayet merkezi olanlarında çok
sayıda belgeler yazılmış ve istif edilmiştir. Maalesef, bu belgelerin çoğu ya Osmanlı iktidarının son
onyıllarında meydana gelen savaşlarda imha edilmiş ya da Osmanlı devleti bu toprakları terkettiğinde
İstanbul’a götürülmüştür. Buna rağmen, günümüz Makedonya Cumhuriyeti’nde, sembolik bir sayıda
olsa dahi, arşiv ve müzelerinde çeşitli içerikli Osmanlı belge ve el yazıları bulunmayan şehir yoktur.
Bu belgelerin küçük bir bölümünün hala farklı kurumlarda bulunmasına rağmen, Makedonya Devlet
Arşivi, söz konusu belgelerin çoğunu başkent Üsküp’teki depolarına, daha küçük bir bölümünü de
Ohri Bölgesel Arşiv Şubesinde korumaya almıştır. Makedonya Devlet Arşivi’nde bulunan Osmanlı
belgelerinin sayısı birkaç onbini bulmakta ve bu açıdan söz konusu kurum, Türkiye Cumhuriyeti
arşivleri dışında en önemli Osmanlı belgeleri koleksiyonuna sahip kurumlar arasına girmektedir.
Üsküp’te saklanan Osmanlı arşiv belgeleri XV ile XX yüzyıllar arasındaki süreyi kapsamaktadırlar.
Bunlar, farklı içerikli münferit belgeler, çoğunun Balkanların bu bölgesinin resmi idari makamları
ve ekonomi ile iktisadi tarihine ait defterler ve Osmanlı hakimiyetinin son onyıllarını kapsayan
dönemde Makedonya şehirlerindeki belediye heyetleri ve makamlarının çalışmalarına ait belgelerden
286
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
Arşiv Dairesi Başkanlığı
287